Chương trình học là lý do chính đáng để chuyển trường mầm non khi cách trường dạy và nuôi dạy trẻ đi ngược với điều gia đình coi trọng, và điều đó ảnh hưởng thấy rõ đến con: bé chán, căng thẳng, hoặc bị đòi hỏi những thứ không hợp tuổi. Còn nếu ba mẹ chỉ thấy "trường khác dạy được nhiều hơn", thì nên dừng lại kiểm tra mong đợi của mình trước.
Ở tuổi mầm non, chương trình không nằm ở số chữ, số bài hát bé thuộc, mà ở cách một ngày được tổ chức: bé có được chơi, khám phá, vận động, trò chuyện, tự làm việc của mình hay không. Bộ Giáo dục và Đào tạo có chương trình giáo dục mầm non chung, với tinh thần lấy trẻ làm trung tâm và học qua chơi; mỗi trường triển khai và bổ sung theo cách riêng.
Bài này giúp ba mẹ nhìn ra chương trình của trường hiện tại có thật sự không hợp, so với những dấu hiệu chỉ là kỳ vọng chưa đúng, và cách quyết định. Riêng chuyện chuyển sang chương trình song ngữ có loạt bài riêng ở trang Sang Ngang.
Ở mầm non, "chương trình" thật ra là gì?
Nhiều ba mẹ hình dung chương trình mầm non như một danh sách môn học: toán, chữ, tiếng Anh, năng khiếu. Thực tế, với trẻ dưới sáu tuổi, phần lớn việc học diễn ra trong những hoạt động có vẻ không giống học: xếp khối, chơi đóng vai bán hàng, tưới cây, xếp dép, kể lại một câu chuyện, chờ đến lượt. Qua đó bé học ngôn ngữ, tư duy, vận động, cảm xúc và cách sống cùng người khác.
Vì vậy, khi đánh giá chương trình, câu hỏi tốt không phải là "bé học được những gì" theo kiểu liệt kê, mà là một ngày của bé được sắp xếp thế nào: bao nhiêu thời gian chơi tự do, bao nhiêu thời gian ngồi nghe, có ra sân không, có được tự chọn hoạt động không, cô nói chuyện với bé hay chủ yếu nói với cả lớp.
Chương trình giáo dục mầm non của Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra mục tiêu theo từng độ tuổi ở các lĩnh vực phát triển thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm – kỹ năng xã hội và thẩm mỹ. Văn bản này có thể được sửa đổi theo thời gian; ba mẹ muốn tìm hiểu kỹ nên đọc bản hiện hành trên cổng thông tin của Bộ. Các trường tư thục, quốc tế có thể dùng thêm phương pháp riêng như Montessori, Reggio Emilia, STEAM… với cách tổ chức một ngày khác nhau.
Không có phương pháp nào tốt cho mọi đứa trẻ. Điều quan trọng là cách làm của trường có hợp với tính con và với điều gia đình coi trọng hay không.
Lệch thật hay mong đợi chưa đúng: bảng đối chiếu
Bảng dưới đặt cạnh nhau những điều ba mẹ hay phàn nàn về chương trình, kèm cách nhìn thứ hai để tự kiểm.
| Ba mẹ thấy | Có thể là lệch thật khi | Có thể là mong đợi chưa đúng khi |
|---|---|---|
| "Ở trường chỉ cho chơi" | Bé chơi không có người lớn gợi mở, đồ chơi nghèo nàn, cả ngày xem ti vi | Bé chơi có chủ đích, cô đặt câu hỏi, bé kể lại được nhiều chuyện ở lớp |
| "Trường không dạy chữ, dạy số" | Bé năm tuổi không được tiếp xúc với sách, tranh, đếm, so sánh | Trường làm quen chữ số qua trò chơi, không bắt viết sớm theo hướng của Bộ |
| "Bé học nặng quá" | Bé phải ngồi chép, làm bài tập về nhà, bị chê khi sai, sợ đi học | Bé chỉ mệt vài tuần đầu khi mới vào một lớp có nhiều hoạt động hơn |
| "Lớp quá tự do, không có nề nếp" | Không có lịch sinh hoạt rõ, giờ giấc lộn xộn, bé không biết điều gì sẽ đến | Lớp cho bé chọn hoạt động nhưng vẫn có khung ngày rõ ràng |
| "Bé chán, không kể gì về lớp" | Kéo dài, bé lớn hơn đa số bạn trong lớp, hoạt động quá đơn giản với bé | Tính bé ít kể, hỏi đúng cách thì bé vẫn kể nhiều |
Cột phải không có nghĩa ba mẹ sai, mà là gợi ý nên hỏi thêm trường trước khi kết luận. Nhiều khi một buổi dự giờ hay một cuộc trò chuyện với cô làm thay đổi hẳn cách nhìn.
Một số kiểu lớp mầm non thường gặp và câu nên hỏi
Tên gọi phương pháp trên quảng cáo không nói hết cách lớp vận hành. Bảng dưới mô tả khái quát vài kiểu lớp hay gặp ở TP.HCM và câu nên hỏi để biết trường làm thật đến đâu. Mô tả mang tính chung, mỗi trường áp dụng một kiểu.
| Kiểu lớp | Đặc điểm khái quát | Câu nên hỏi khi tham quan |
|---|---|---|
| Theo chương trình giáo dục mầm non của Bộ | Tổ chức theo chủ đề, có hoạt động học, chơi ở các góc, hoạt động ngoài trời | Một ngày có bao nhiêu thời gian chơi ở góc, ra sân; cô theo dõi sự phát triển của bé thế nào |
| Montessori | Học cụ riêng, trẻ tự chọn việc, lớp có thể ghép nhiều độ tuổi, đề cao tự lập | Giáo viên có được đào tạo về phương pháp không; học cụ có đủ cho số trẻ không; bé được tự chọn bao lâu mỗi ngày |
| Theo dự án, khám phá | Bé theo đuổi một đề tài nhiều ngày, nhiều tuần, cô ghi lại quá trình | Có xem được ví dụ một dự án đã làm không; bé ít nói thì tham gia thế nào |
| Thiên về học thuật sớm | Nhiều giờ ngồi bàn, tô, viết, học thuộc | Bé có được vận động, chơi tự do đủ không; bé làm sai thì cô phản ứng ra sao |
| Nhóm trẻ, lớp mầm non độc lập | Quy mô nhỏ, gần nhà, linh hoạt giờ giấc | Đã được cấp phép hoạt động chưa; có bao nhiêu người lớn trông trẻ ở từng khung giờ |
Khi hỏi, hãy xin ví dụ cụ thể thay vì câu trả lời chung. "Hôm qua lớp bé năm tuổi làm gì từ tám giờ đến mười giờ" cho ba mẹ thông tin thật hơn "lớp mình học qua trải nghiệm".
Một trường có thể kết hợp nhiều kiểu. Điều đáng quan tâm không phải là tên gọi, mà là bé nhà mình sẽ trải qua một ngày như thế nào và bé có thích như vậy không.
Dấu hiệu từ chính đứa trẻ
Bé mất hứng thú kéo dài. Một bé từng háo hức đi học, giờ ngày nào cũng than "chán", không muốn kể về lớp, có thể đang không được thử thách đủ hoặc ngược lại đang bị đòi hỏi quá mức.
Bé căng thẳng với "bài tập". Bé sợ sai, khóc khi tô không đẹp, lo không làm xong, kể bị so với bạn. Ở tuổi mầm non, những phản ứng này là dấu hiệu cần xem lại cách lớp đặt yêu cầu.
Bé không có chỗ để vận động. Bé về nhà tràn năng lượng, nhảy nhót không dừng, hay cáu. Có thể một ngày ở lớp quá ít thời gian chạy nhảy, ra sân.
Bé ít được nói chuyện. Vốn từ của bé chậm lại, bé ít kể chuyện. Lớp quá đông hoặc cô chủ yếu ra lệnh có thể làm bé ít cơ hội trò chuyện thật.
Bé tiến bộ rõ ở những thứ gia đình quan tâm. Đây là dấu hiệu ngược lại, cho thấy chương trình đang hợp. Đừng bỏ qua những điều tốt chỉ vì một vài điểm chưa như ý.
Kiểm tra trước khi quyết: dự giờ, hỏi, so sánh
Thay vì quyết định dựa vào tờ giới thiệu của trường khác, ba mẹ có thể làm vài việc sau để hiểu rõ chương trình hiện tại:
- Xin trường cho xem lịch sinh hoạt một ngày và một tuần của lớp con. Đối chiếu với những gì bé kể.
- Hỏi cô về mục tiêu của lớp trong học kỳ này và con đang ở đâu so với mục tiêu đó, không phải để chấm điểm con mà để hiểu cô đang làm gì.
- Nếu trường cho phép, dự một buổi sinh hoạt. Chú ý bé được làm gì, cô nói chuyện với bé thế nào, thời gian chờ đợi có dài không.
- Viết ra ba điều gia đình coi trọng nhất ở giai đoạn này, ví dụ tự lập, ngôn ngữ, vận động, nề nếp. Xem trường hiện tại đáp ứng đến đâu.
- Chỉ khi đã làm ba bước trên, mới đi tham quan trường khác với cùng bộ câu hỏi, để so sánh công bằng.
Nhiều ba mẹ sau khi dự giờ thấy rằng trường đang làm khá tốt điều mình coi trọng, chỉ là cách làm khác điều mình hình dung. Cũng có ba mẹ thấy rõ chương trình lệch hẳn với con, và lúc đó quyết định chuyển trở nên dễ dàng hơn.
Áp lực "học trước" và lựa chọn của gia đình
Một lý do hay khiến ba mẹ muốn đổi trường là lo con "thua bạn" khi vào lớp 1, nên tìm nơi dạy chữ, dạy toán sớm. Bộ Giáo dục và Đào tạo nhiều năm nay đã nhắc các cơ sở mầm non không dạy trước chương trình lớp 1; mục tiêu của năm cuối mầm non là chuẩn bị cho bé về nếp, sự tự lập, khả năng tập trung, ngôn ngữ và hứng thú học, hơn là kiến thức chữ số.
Bé được chuẩn bị tốt về những mặt này thường bắt nhịp lớp 1 khá dễ dàng, kể cả khi chưa biết đọc. Ngược lại, bé học chữ sớm trong căng thẳng có thể chán học trước khi bước vào lớp 1. Chủ đề chuẩn bị vào lớp 1 có mục riêng trên trang.
Mặt khác, có những gia đình muốn con học theo một phương pháp cụ thể vì phù hợp với tính con hoặc với cách nuôi dạy ở nhà. Đây là lý do chính đáng. Điều cần là tìm hiểu phương pháp ấy được trường mới làm thật đến đâu, chứ không chỉ dừng ở tên gọi trên quảng cáo.
Dù lựa chọn thế nào, nên để quyết định xuất phát từ những gì ba mẹ quan sát được ở con, không từ nỗi lo con thua kém bạn bè. Trẻ mầm non phát triển theo nhịp riêng, khác nhau đáng kể giữa các bé cùng tuổi.
Nếu đã quyết đổi trường vì chương trình
Khi đổi trường vì lý do chương trình, ba mẹ nên chọn thời điểm cẩn thận hơn so với các lý do khẩn cấp. Bé không gặp nguy hiểm gì ở trường cũ, nên có thể chọn lúc chuyển hợp lý: sau một kỳ nghỉ, đầu một học kỳ, hay khi trường mới có lớp đúng độ tuổi còn chỗ.
Khi tham quan trường mới, hãy hỏi cụ thể về cách tổ chức một ngày, cách cô theo dõi sự tiến bộ của từng bé, cách trường làm việc với phụ huynh. Đề nghị cho bé học thử vài buổi nếu trường có. Quan sát bé sau buổi học thử: bé có hào hứng kể chuyện không, có muốn quay lại không.
Cũng nên chuẩn bị tâm lý rằng chương trình mới có thể khiến bé cần thời gian thích nghi, nhất là khi chuyển từ một lớp nhiều ngồi nghe sang một lớp nhiều tự chọn, hoặc ngược lại. Bé cần làm quen không chỉ với cô và bạn mà còn với cách ngày trôi qua.
Ba mẹ ở khu Quận 12 cũ đang muốn xem một cách tổ chức lớp mầm non khác có thể đăng ký tham quan qua chương trình Sang Ngang Mầm Non của Global Star School ở trang chủ, với bốn cơ sở Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp và An Phú Đông.
Câu hỏi thường gặp
Trường mầm non không dạy chữ có làm bé chậm khi vào lớp 1 không?
Thường không. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã nhắc các cơ sở mầm non không dạy trước chương trình lớp 1. Bé được chuẩn bị tốt về nếp, sự tập trung và ngôn ngữ thường bắt nhịp lớp 1 khá dễ, kể cả khi chưa biết đọc.
Làm sao biết bé đang được học qua chơi thật hay chỉ chơi suông?
Hỏi bé về những gì bé làm ở lớp, xem bé có kể được những chuyện mới, từ mới, trò chơi mới không. Dự giờ nếu được và để ý xem cô có đặt câu hỏi, gợi mở khi bé chơi không, hay chỉ trông chừng.
Phương pháp Montessori có hợp với mọi bé không?
Không có phương pháp nào hợp với mọi đứa trẻ. Montessori đề cao sự tự lập và tự chọn hoạt động, hợp với nhiều bé nhưng có bé cần nhiều sự dẫn dắt hơn. Quan trọng là trường làm thật đến đâu và bé phản ứng thế nào khi học thử.
Bé lớn hơn các bạn trong lớp nên thấy chán thì có nên chuyển?
Trước hết, hỏi trường xem có thể chuyển bé lên lớp phù hợp tuổi hơn hoặc giao hoạt động khó hơn không. Nếu trường không có lớp hợp với bé hoặc không điều chỉnh được, đổi trường là lựa chọn đáng cân nhắc.
Lớp ghép nhiều độ tuổi có làm bé chậm hơn lớp chia đúng tuổi không?
Không hẳn. Ở lớp ghép, bé nhỏ học theo các anh chị, bé lớn tập giúp đỡ và giải thích cho em; nhiều lớp theo phương pháp Montessori cố ý ghép tuổi vì lý do này. Điều cần xem là cô có giao việc hợp với từng bé không, hay cả lớp làm chung một việc theo mức của bé nhỏ nhất.
Ba mẹ không đồng ý với cách dạy của cô thì nên góp ý thế nào?
Hẹn gặp riêng, nói điều mình quan sát được và điều mình mong muốn cho con, hỏi cô lý do của cách làm hiện tại. Nhiều khi cô có lý do chuyên môn mà ba mẹ chưa biết. Nếu khác biệt lớn và không thể điều chỉnh, đó là thông tin để cân nhắc.