Khi con kể bị cô la hay bị bạn đánh, ba mẹ nên làm ba việc theo thứ tự: nghe hết và ghi lại nguyên lời con, kiểm lại bằng quan sát và bằng một cuộc nói chuyện bình tĩnh với cô, rồi mới đánh giá xem đó là va chạm thường ngày hay một vấn đề lặp lại. Phần lớn chuyện trẻ mầm non kể là va chạm nhỏ giữa các bé hoặc một lần cô nhắc nhở nghiêm, và có thể giải quyết ngay tại lớp.
Chuyện trở thành lý do để chuyển trường khi nó lặp lại, khi có dấu hiệu người lớn đối xử thô bạo, hay khi trường không chịu lắng nghe. Còn nếu bé có dấu hiệu bị bạo lực rõ ràng, ba mẹ xem bài về dấu hiệu an toàn trong cùng mục để biết việc cần làm ngay.
Bài này nói về những chuyện "lưng chừng", hay gặp nhất: bé kể bị la, bị phạt đứng một chỗ, bị một bạn hay xô đẩy, bị các bạn không cho chơi cùng. Đây là những chuyện dễ khiến ba mẹ mất ngủ nhất vì không rõ phải phản ứng đến đâu.
Trẻ mầm non kể chuyện như thế nào, và vì sao cần kiểm lại?
Ở tuổi ba đến năm, trẻ đã kể được chuyện nhưng chưa sắp xếp được thời gian và nguyên nhân như người lớn. "Hôm nay" có khi là tuần trước; "cô đánh con" có khi là cô cầm tay kéo bé ra khỏi chỗ nguy hiểm; "bạn không chơi với con" có khi là một lần bạn đang chơi với nhóm khác. Bé không nói dối, bé kể theo cảm nhận của mình.
Trẻ cũng nhạy với phản ứng của người lớn. Nếu lần đầu bé kể mà ba mẹ giật mình, hỏi dồn, bé có thể nhận ra rằng chuyện này làm ba mẹ chú ý và kể lại nhiều hơn, thêm chi tiết từ trí tưởng tượng. Ngược lại, nếu ba mẹ gạt đi kiểu "chắc con nghịch nên cô mới la", bé học được rằng kể cũng vô ích, và lần sau có chuyện thật sẽ không kể.
Vì vậy cách nghe tốt là nghe nghiêm túc nhưng bình thản. Cảm ơn con đã kể, hỏi thêm bằng câu mở, ghi lại nguyên văn, và không kết luận ngay trước mặt bé. Sau đó ba mẹ tìm thêm thông tin từ các nguồn khác: quan sát lúc đón, nói chuyện với cô, hỏi khéo một hai phụ huynh cùng lớp.
Một lời kể đơn lẻ không đủ để kết luận, nhưng một lời kể lặp lại nhiều lần, giống nhau về chi tiết, khớp với điều ba mẹ quan sát, thì cần được xem là thông tin thật.
Những chuyện bé hay kể và cách hiểu thường gặp
Bảng dưới không thay được việc tìm hiểu từng trường hợp, nhưng giúp ba mẹ có điểm xuất phát để bình tĩnh hơn khi nghe con kể.
| Bé kể | Thường có thể là | Cần hỏi thêm khi |
|---|---|---|
| "Cô la con" | Cô nhắc nhở to tiếng khi bé chạy lung tung, giành đồ, không chịu ngủ | Bé kể cô la hằng ngày, sợ một cô cụ thể, dùng từ nặng nề bé không học ở nhà |
| "Cô phạt con" | Cho bé ngồi riêng vài phút để bình tĩnh lại | Bé bị đứng lâu, bị nhốt, bị không cho ăn, không cho đi vệ sinh |
| "Bạn đánh con" | Xô đẩy, giành đồ chơi, va chạm khi chơi | Cùng một bạn, nhiều lần, bé có vết thương, cô không biết |
| "Không ai chơi với con" | Bé đang học cách tham gia nhóm, có hôm chơi được hôm không | Kéo dài nhiều tuần, bé buồn, không muốn đi học vì chuyện này |
| "Cô không cho con ăn" | Bé ăn chậm, hết giờ ăn, hoặc không thích món hôm đó | Bé về đói nhiều ngày, cô xác nhận bé ăn rất ít mà không báo ba mẹ |
Cột giữa là những chuyện có thể trao đổi nhẹ nhàng với cô. Cột phải là những điểm khiến ba mẹ nên xin gặp người phụ trách và theo dõi sát hơn.
Gặp cô thế nào để cùng giải quyết, không thành đối đầu
Mục tiêu của buổi gặp là hiểu chuyện gì đã xảy ra và thống nhất cách làm, không phải để buộc tội. Cách tiếp cận này giúp ba mẹ có được thông tin thật hơn:
- Hẹn trước một khoảng thời gian riêng, tránh giờ đón trả khi cô đang bận với nhiều bé.
- Mở đầu bằng điều đã thấy, không bằng kết luận: "mấy hôm nay con về hay kể bạn A xô con, con nói không muốn đi học" thay vì "lớp để con bị đánh".
- Hỏi cô thấy gì: chuyện có xảy ra không, xảy ra vào lúc nào trong ngày, cô đã xử lý thế nào, bé phản ứng ra sao.
- Cùng tìm cách: tách chỗ ngồi hai bạn, cô để ý hơn ở giờ ra sân, giúp con học cách nói "không" và tìm cô khi bị xô.
- Hẹn thời điểm hỏi lại, ví dụ sau một tuần, và nhắn tin xác nhận những gì đã thống nhất.
Trong buổi gặp, chú ý cách cô phản ứng. Một người giáo viên chuyên nghiệp sẽ ghi nhận, giải thích, có thể xin lỗi nếu có sơ suất. Nếu nhận được thái độ phủ nhận hoàn toàn, đổ hết cho bé, hoặc dặn ba mẹ "đừng nghe con kể", đó là thông tin quan trọng để cân nhắc.
Khi bé bị một bạn bắt nạt lặp lại
Ở tuổi mầm non, "bắt nạt" theo nghĩa cố ý và kéo dài ít gặp hơn ở tuổi tiểu học, nhưng vẫn có những trường hợp một bé thường xuyên bị một bạn xô đẩy, giành đồ, cắn. Thường bạn kia cũng đang gặp khó khăn với cảm xúc của chính mình, chưa biết cách nói bằng lời nên dùng tay.
Việc của ba mẹ là đề nghị trường can thiệp, không phải tự giải quyết với bé kia hay phụ huynh bé kia ở cổng trường. Một cuộc trao đổi giữa hai gia đình mà không có trường đứng giữa thường làm chuyện căng hơn. Trường có trách nhiệm theo dõi, tách hai bé ở những lúc dễ xảy ra va chạm và làm việc với gia đình bé kia theo cách phù hợp.
Ở nhà, ba mẹ có thể tập cho con vài câu đơn giản: "không, bạn không được đánh mình", "mình đi tìm cô". Tập qua trò chơi đóng vai để bé quen miệng. Tránh dạy con "đánh lại", vì ở lớp mầm non đánh lại thường làm cả hai bé bị nhắc nhở và bé nhà mình bị gắn nhãn hay đánh bạn.
Nếu sau vài tuần trường đã cố gắng mà tình hình vẫn không cải thiện, hoặc trường không có động thái gì, ba mẹ có thể đề nghị chuyển con sang lớp khác trong cùng trường trước. Đổi lớp nhẹ nhàng hơn đổi trường, vì bé vẫn giữ được nếp sinh hoạt, khuôn viên và một số người quen.
Khi chuyện liên quan đến cách cô đối xử với bé
Có những trường hợp lời kể của con và quan sát của ba mẹ cho thấy vấn đề nằm ở cách một người lớn trong lớp đối xử với trẻ: thường xuyên quát tháo, dùng lời chê bai, đe doạ, phạt theo kiểu làm trẻ sợ hãi. Đây không còn là chuyện kỷ luật thông thường.
Ba mẹ nên xin gặp người phụ trách trường, nêu sự việc cụ thể, đề nghị trường xác minh và cho biết hướng xử lý. Trường nghiêm túc sẽ có cách: xem camera, nói chuyện với giáo viên, theo dõi lớp, thay đổi phân công nếu cần. Ba mẹ cũng có thể hỏi thăm khéo vài phụ huynh khác trong lớp xem con họ có kể điều tương tự không.
Nếu trường xử lý rõ ràng, có thông báo lại cho ba mẹ, và bé dần thoải mái trở lại, có thể không cần chuyển. Nếu trường bao che, hứa mà không làm, hoặc bé ngày càng sợ, lý do chuyển trường đã đầy đủ. Khi tình huống có dấu hiệu bạo lực, xâm hại, ba mẹ nên báo cơ quan chức năng, không chỉ dừng ở việc đổi trường.
Dù kết quả thế nào, đừng nói xấu cô trước mặt con. Bé vẫn phải gặp cô mỗi ngày cho tới khi chuyển; nghe ba mẹ chê cô chỉ làm bé thêm bối rối, không biết nên nghe ai.
Thói quen nhỏ mỗi tối giúp con kể chuyện ở lớp
Kể trước để con kể theo. Ba mẹ kể một chuyện nhỏ trong ngày của mình, chuyện vui lẫn chuyện hơi buồn, rồi hỏi con. Trẻ học cách kể bằng cách nghe người lớn kể, và hiểu rằng chuyện buồn cũng được phép nói ra.
Hỏi theo khung "ba điều". Một điều vui, một điều con không thích, một điều con muốn kể cho ba mẹ. Khung cố định giúp bé dễ trả lời hơn câu "hôm nay đi học thế nào".
Nhớ tên cô và bạn. Khi ba mẹ nhớ tên bạn con hay nhắc và hỏi lại, bé thấy chuyện ở lớp của mình được coi trọng. Biết tên cũng giúp ba mẹ nhận ra khi một cái tên bắt đầu đi kèm những câu chuyện buồn.
Không thưởng phạt theo chuyện kể. Nếu bé kể bị cô nhắc mà ba mẹ phạt thêm ở nhà, lần sau bé sẽ giấu. Nếu bé kể được bạn chơi cùng mà ba mẹ khen quá mức, bé có thể kể theo điều ba mẹ muốn nghe. Giữ phản ứng bình thường, tò mò, ấm áp.
Dùng tranh vẽ, đồ chơi. Bé chưa nói giỏi có thể vẽ lớp học, chỉ vào chỗ bé hay ngồi, dùng thú bông diễn lại chuyện. Đây là cách nghe con thay cho lời.
Khi bé khó kết bạn: có phải lỗi của trường không?
Bé kể "không ai chơi với con" là một trong những câu làm ba mẹ đau lòng nhất. Tuy vậy, ở tuổi mầm non, chơi cùng nhau là một kỹ năng đang hình thành. Trẻ hai, ba tuổi thường chơi cạnh nhau hơn là chơi cùng nhau; trẻ bốn, năm tuổi mới bắt đầu có nhóm bạn, có bạn thân, và cũng bắt đầu có những lần "không cho bạn chơi".
Trước khi nghĩ đến chuyện đổi trường, ba mẹ nên hỏi cô: con thường chơi với ai, con có tham gia hoạt động nhóm không, con có hay đứng ngoài không. Nhiều khi cô kể một bức tranh khác hẳn: bé chơi khá vui, chỉ là hôm đó có một lần bị từ chối và bé nhớ mãi.
Nếu đúng là bé khó hoà nhập, cô có thể giúp bằng cách ghép bé vào nhóm nhỏ, giao cho bé một vai trò, ngồi cạnh một bạn hiền. Ở nhà, ba mẹ có thể mời một bạn cùng lớp về chơi vào cuối tuần, vì quen nhau ở nhà thường giúp hai bé chơi với nhau ở lớp dễ hơn.
Cũng nên nhớ rằng ở tuổi này, tình bạn đổi rất nhanh. Bạn thân tuần trước có thể là người không cho chơi tuần này, rồi tuần sau lại thân như cũ. Ba mẹ nghe con kể nên đón nhận cảm xúc của con, nhưng không cần xem mỗi lần giận dỗi giữa các bé là một vấn đề cần giải quyết.
Đổi trường vì chuyện bạn bè ít khi giải quyết được gốc rễ, vì ở trường mới bé lại bắt đầu từ con số không. Ngoại lệ là khi cả lớp có một không khí loại trừ mà cô không can thiệp, hoặc bé là trường hợp duy nhất khác biệt rõ rệt trong một lớp không quen đón những bé như vậy.
Ba mẹ ở khu Quận 12 cũ đang muốn tìm một lớp có cô kèm sát giai đoạn đầu cho bé mới chuyển đến có thể tham khảo chương trình Sang Ngang Mầm Non của Global Star School, giới thiệu ở trang chủ với bốn cơ sở.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nói chuyện trực tiếp với phụ huynh của bé hay đánh con mình không?
Thường không nên tự làm, nhất là ở cổng trường. Ba mẹ nên báo cô và người phụ trách để trường đứng giữa trao đổi. Cách này tránh hiểu lầm, tránh để trẻ thấy người lớn căng thẳng, và giữ được quan hệ giữa các gia đình trong lớp.
Cô phạt bé ngồi riêng một lúc có phải là phạt sai không?
Cho bé ngồi riêng vài phút ở chỗ cô nhìn thấy để bình tĩnh lại là cách nhiều lớp dùng và thường không gây hại. Điều cần hỏi là bé ngồi ở đâu, bao lâu, có người lớn trông không. Nhốt bé một mình, bắt đứng lâu hay làm bé xấu hổ trước lớp là không phù hợp.
Bé hay kể chuyện tưởng tượng thì làm sao biết chuyện nào thật?
Ba mẹ nên chú ý những chi tiết lặp lại qua nhiều lần kể, những chuyện bé kể kèm cảm xúc thật như sợ hay buồn, và những gì khớp với quan sát của ba mẹ hoặc lời cô. Đừng gạt đi chỉ vì bé hay tưởng tượng, nhưng cũng đừng kết luận chỉ từ một lần kể.
Con đánh bạn ở lớp, cô báo nhiều lần thì có cần chuyển trường không?
Thường không cần. Trẻ mầm non đánh bạn là chuyện hay gặp khi bé chưa biết diễn đạt cảm xúc. Ba mẹ nên phối hợp với cô để tìm lúc nào bé hay đánh, dạy bé dùng lời, và kiên nhẫn. Chuyển trường dễ khiến hành vi đó xuất hiện lại ở nơi mới.
Có nên đổi lớp trong cùng trường trước khi đổi trường không?
Nếu vấn đề gắn với một lớp cụ thể, như một bạn hay một cô, thì đổi lớp là bước nhẹ nhàng hơn nhiều. Bé giữ được khuôn viên quen, nếp sinh hoạt và một số người quen. Ba mẹ có thể đề nghị với người phụ trách và hỏi lớp đó còn chỗ không.
Ba mẹ nên dạy con phản ứng thế nào khi bị bạn đánh?
Dạy bé nói to và rõ "không được đánh", đi ra xa và tìm cô. Tập qua trò chơi đóng vai ở nhà để bé quen. Không nên dạy đánh lại, vì ở lớp mầm non điều đó thường làm tình hình tệ hơn và khiến bé bị nhắc nhở thay vì được bảo vệ.