Khi chuyển trường mầm non, ba mẹ nên xin trường cũ bản nhận xét về sự phát triển của bé, hoặc bản sao những gì trường đã ghi chép như phiếu đánh giá, sổ theo dõi, kết quả cân đo, và mang theo vài sản phẩm của bé. Những thông tin này không phải để trường mới chấm điểm hay xếp loại bé, mà để cô mới biết bé đã quen nếp gì, thích gì, cần hỗ trợ gì, và nối tiếp thay vì bắt đầu lại.
Mầm non không có học bạ như tiểu học. Theo Chương trình giáo dục mầm non của Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc đánh giá trẻ chủ yếu dựa trên quan sát hằng ngày, trò chuyện với trẻ và sản phẩm của trẻ, không cho điểm. Mỗi trường ghi chép theo cách riêng: có trường làm phiếu đánh giá cuối giai đoạn, có trường làm sổ theo dõi từng bé, có trường chỉ trao đổi miệng với phụ huynh.
Bài này giúp ba mẹ biết nên xin gì, đọc những ghi chép đó thế nào cho đúng, và cách bàn giao cho cô mới sao cho có ích cho bé mà không vô tình gắn nhãn cho con.
Những gì trường cũ có thể đang lưu về bé
Không phải trường nào cũng có đủ, nhưng ba mẹ có thể hỏi về các loại ghi chép sau:
- Phiếu hoặc bảng đánh giá cuối giai đoạn, cuối học kỳ: nhận xét theo các lĩnh vực phát triển như thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm và kỹ năng xã hội, thẩm mỹ.
- Sổ theo dõi trẻ hoặc ghi chép của cô chủ nhiệm về thói quen ăn, ngủ, vệ sinh, cách bé chơi với bạn.
- Kết quả cân đo, khám sức khoẻ định kỳ và biểu đồ tăng trưởng nếu trường có theo dõi.
- Ghi nhận về những lần bé gặp khó khăn: khóc kéo dài, va chạm với bạn, bỏ bữa, và cách cô đã hỗ trợ.
- Sản phẩm của bé: tranh vẽ, đồ thủ công, ảnh hoạt động trong lớp.
- Với bé năm tuổi, các ghi nhận theo bộ chuẩn phát triển trẻ em năm tuổi do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, nếu trường có áp dụng.
Ba mẹ có thể đề nghị trường cung cấp bản sao phần thông tin về con mình. Sổ sách quản lý chung của lớp, của trường thì không thuộc phần này. Nếu trường không có ghi chép bằng văn bản, một cuộc trò chuyện mười lăm phút với cô chủ nhiệm, ba mẹ ghi lại, cũng có giá trị không kém.
Xin nhận xét từ cô chủ nhiệm: cách hỏi để có thông tin dùng được
Câu hỏi "cô nhận xét giúp bé với" thường nhận về câu trả lời chung chung: "bé ngoan, ăn được, ngủ được". Muốn có thông tin cô mới dùng được, ba mẹ hỏi cụ thể hơn. Gợi ý trình tự:
- Hẹn cô một khoảng thời gian ngắn ngoài giờ đón trả, nói trước là để chuẩn bị chuyển trường cho bé.
- Hỏi về một ngày bình thường của bé ở lớp: bé đến lớp thế nào, chơi với ai, thích góc nào, ăn và ngủ ra sao.
- Hỏi những gì bé đã tự làm được: tự ăn, tự đi vệ sinh, tự cất đồ, mặc áo, xếp dép.
- Hỏi những lúc bé cần cô hỗ trợ và cô đã làm gì hiệu quả: dỗ thế nào, nói câu gì, cho bé làm gì để bình tĩnh lại.
- Hỏi về cách bé giao tiếp: nói nhiều hay ít, hay hỏi, có hay giành đồ chơi không, khi buồn thì thể hiện ra sao.
- Xin phép ghi lại hoặc đề nghị cô viết vài dòng tóm tắt.
- Cảm ơn cô, và hỏi cô có muốn nhắn gì cho cô mới không.
Câu hỏi thứ tư là câu đáng giá nhất. Cô cũ đã mất nhiều tháng để tìm ra cách dỗ, cách nói chuyện hợp với bé. Truyền được điều đó cho cô mới, bé có thể bớt được mấy tuần khó khăn ban đầu.
Đọc nhận xét cho đúng: thông tin, không phải nhãn
Nhận xét của trường cũ là góc nhìn của một người lớn, trong một môi trường, vào một giai đoạn. Trẻ mầm non thay đổi rất nhanh; một bé được nhận xét "nhút nhát, ít nói" ở học kỳ một lại trò chuyện không ngớt sau vài tháng ở môi trường mới, và ngược lại. Ba mẹ đọc nhận xét như đọc thông tin để hiểu con, không phải như một bản kết luận.
Có những từ trong nhận xét dễ gây lo hoặc dễ thành nhãn dán: "hiếu động", "chậm", "không tập trung", "hay đánh bạn". Khi gặp những từ này, ba mẹ hỏi lại cô về tình huống cụ thể: chuyện xảy ra lúc nào, bao lâu một lần, trước đó có gì. Một câu "hay đánh bạn" có thể là chuyện bé giành đồ chơi hai lần trong tháng đầu, cũng có thể là chuyện lặp lại hằng ngày; hai trường hợp cần cách hỗ trợ khác nhau.
Nếu nhận xét gợi ý bé có điều cần quan tâm thật về phát triển như nói chậm rõ so với các bạn, khó giao tiếp, vận động vụng kéo dài, ba mẹ không nên tự kết luận và cũng không nên bỏ qua. Cách đúng là đưa bé đi khám, đánh giá ở cơ sở y tế hoặc chuyên gia phù hợp. Trường mầm non quan sát được, nhưng không phải nơi chẩn đoán.
Ba mẹ cũng nên đặt nhận xét cạnh những gì mình thấy ở nhà. Nếu cô cũ ghi bé ít nói mà ở nhà bé kể chuyện suốt bữa cơm, đó là thông tin quý: bé có thể chỉ cần thời gian và một người lớn kiên nhẫn để mở lời ở chỗ đông người. Hai góc nhìn khác nhau không có nghĩa một bên sai; ghép lại, chúng cho bức tranh đầy đủ hơn về con.
Bàn giao cho cô mới: nên nói gì, nên giữ lại gì
Không phải mọi thông tin từ trường cũ đều nên chuyển nguyên cho cô mới. Mục tiêu là giúp cô mới chăm bé tốt, không phải để cô hình thành định kiến trước khi gặp bé. Bảng gợi ý:
| Loại thông tin | Nên bàn giao | Cách bàn giao |
|---|---|---|
| Thói quen ăn, ngủ, vệ sinh | Có, càng cụ thể càng tốt | Trang ghi chú của gia đình, nói trực tiếp ngày đầu |
| Những gì bé đã tự làm được | Có | Liệt kê ngắn để cô khuyến khích bé tiếp tục |
| Cách dỗ, cách nói chuyện hiệu quả | Có, đây là phần quý nhất | Kể ví dụ cụ thể từ cô cũ |
| Sức khoẻ, dị ứng, thuốc | Có, bắt buộc | Phiếu sức khoẻ, gặp y tế trường |
| Nhận xét tiêu cực chung chung | Cân nhắc | Chuyển thành tình huống cụ thể và cách đã hỗ trợ |
| Va chạm với một bạn cụ thể ở trường cũ | Không cần | Chuyện của trường cũ, không mang theo |
| Lý do chuyển trường liên quan tới trường cũ | Không cần chi tiết | Một câu ngắn nếu cô hỏi |
Khi bàn giao, nói về bé bằng giọng của người hiểu con: "bé hay im lặng khi mới gặp người lạ, nhưng nếu cô cho bé cầm một món đồ chơi quen thì bé sẽ mở lời", thay vì "bé nhút nhát lắm cô ạ". Cách nói thứ nhất cho cô một việc để làm; cách nói thứ hai chỉ cho cô một cái nhãn.
Sản phẩm và ảnh của bé: mang theo gì sang trường mới
Với trẻ mầm non, sản phẩm của bé đôi khi nói nhiều hơn mọi dòng nhận xét. Một xấp tranh vẽ qua các tháng cho thấy bé cầm bút thế nào, thích màu gì, vẽ người ra sao; vài món thủ công cho thấy đôi tay bé khéo đến đâu; ảnh hoạt động cho thấy bé thích góc chơi nào, chơi một mình hay với nhóm. Cô mới nhìn những thứ này vài phút là hình dung được bé nhanh hơn nhiều so với đọc một trang chữ.
Ba mẹ không cần mang tất cả. Chọn khoảng năm sáu món tiêu biểu từ các giai đoạn khác nhau, xếp theo thứ tự thời gian, để vào một bìa riêng. Có thể cho bé tự chọn một hai món bé thích nhất để mang đến khoe cô mới: đây vừa là thông tin cho cô, vừa là cầu nối để bé có chuyện nói trong ngày đầu.
Với ảnh có mặt các bạn khác, ba mẹ chỉ dùng để cô mới xem trực tiếp, không gửi đi hay đăng lại, vì đó cũng là hình ảnh của trẻ khác. Sau vài tuần, khi cô mới đã quen bé, ba mẹ nhận lại bìa sản phẩm và cất cùng hồ sơ của con; đó là một phần ký ức của những năm mầm non mà nhiều gia đình về sau rất muốn giữ.
Thông tin của bé là thông tin riêng
Nhận xét, sổ theo dõi, ghi chép về hành vi và sức khoẻ của bé là thông tin cá nhân của trẻ. Bí mật đời sống riêng tư của trẻ là một quyền được Luật Trẻ em năm 2016 nêu thành điều riêng, và việc thu thập, sử dụng, chia sẻ những ghi chép này cũng chịu ràng buộc của quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Trên thực tế, điều đó có nghĩa là thông tin về bé chỉ nên đến tay những người cần nó để chăm sóc và giáo dục bé.
Ba mẹ có thể hỏi trường mới: những ghi chép ba mẹ nộp sẽ lưu ở đâu, ai được xem, có chia sẻ với ai ngoài lớp không. Ngược lại, ba mẹ cũng nên cẩn thận khi chia sẻ nhận xét của con trên nhóm phụ huynh hay mạng xã hội, kể cả những nhận xét tích cực, vì thông tin đã lan ra thì khó thu lại.
Một điều nữa: không nên mang nhận xét về các bạn khác trong lớp cũ sang trường mới, hay kể cho phụ huynh lớp mới về chuyện ở trường cũ. Bé bắt đầu lại ở một môi trường mới, và các bạn cũ cũng xứng đáng được để lại phía sau mà không bị nhắc tên.
Những tuần đầu: cập nhật thông tin hai chiều với cô mới
Bàn giao không phải chuyện một lần. Trong hai ba tuần đầu, cô mới sẽ thấy những điều cô cũ chưa thấy, và ba mẹ cũng sẽ thấy ở nhà những thay đổi do đổi trường. Hẹn với cô một cách liên lạc ngắn mỗi ngày, có thể là vài câu lúc đón bé hoặc tin nhắn cuối ngày, xoay quanh ba điều: ăn, ngủ, tâm trạng.
Cuối tuần thứ hai hoặc thứ ba, nếu được, xin cô một cuộc trò chuyện dài hơn một chút. Lúc này cô đã có quan sát riêng, ba mẹ có thể so với nhận xét của trường cũ: điều gì giống, điều gì khác, bé đang tiến bộ ở đâu. Cuộc trò chuyện này thường hữu ích hơn mọi tờ nhận xét mang từ trường cũ sang, vì nó nói về bé ở hiện tại.
Việc giúp bé thích nghi về mặt cảm xúc được bàn kỹ ở một chuyên mục riêng trên trang. Ở góc độ hồ sơ, điều cần nhớ là từ thời điểm này, ghi chép quan trọng nhất về bé là ghi chép của trường mới, và ba mẹ nên giữ lại một bản như đã làm với trường cũ. Nếu gia đình đang tính một trường ở khu Quận 12 cũ của TP.HCM, chương trình Sang Ngang Mầm Non của Global Star School tiếp nhận bé chuyển trường tại bốn cơ sở Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp và An Phú Đông; những dòng nhận xét của cô cũ, ba mẹ có thể mang theo khi đến buổi tư vấn.
Câu hỏi thường gặp
Mầm non có học bạ không?
Không. Trẻ mầm non không có học bạ như tiểu học. Việc đánh giá chủ yếu bằng quan sát hằng ngày, trò chuyện và sản phẩm của trẻ, không cho điểm; mỗi trường ghi chép theo cách riêng như phiếu đánh giá cuối giai đoạn hay sổ theo dõi.
Trường mới có bắt buộc phải có nhận xét của trường cũ không?
Thường không bắt buộc. Nhận xét là thông tin hỗ trợ để cô mới hiểu bé nhanh hơn. Nếu trường cũ không có văn bản, một bản tóm tắt do ba mẹ ghi lại sau khi trò chuyện với cô cũ cũng dùng được.
Nhận xét của trường cũ có ảnh hưởng tới việc trường mới nhận bé không?
Trường mầm non không xét nhận trẻ dựa trên nhận xét hay điểm số. Thông tin từ trường cũ chủ yếu giúp cô mới chăm bé phù hợp. Nếu có điều cần hỗ trợ đặc biệt, nên trao đổi thẳng thắn để trường chuẩn bị.
Nhận xét trường cũ ghi bé hiếu động, có nên đưa cho trường mới không?
Ba mẹ hỏi lại cô cũ về tình huống cụ thể, rồi bàn giao theo dạng việc cụ thể và cách hỗ trợ hiệu quả, thay vì chuyển nguyên một từ chung chung dễ thành nhãn dán cho bé.
Khi nào nên đưa bé đi đánh giá phát triển?
Khi nhận xét của cô và quan sát ở nhà cùng cho thấy một điều cần quan tâm kéo dài như nói chậm rõ, khó giao tiếp, vận động vụng. Ba mẹ đưa bé đến cơ sở y tế hoặc chuyên gia phù hợp, không tự kết luận.