Khi ba mẹ phải đi làm xa, gửi bé về quê học mầm non với ông bà hợp với gia đình có ông bà còn khoẻ, trường ở quê gần nhà và ba mẹ về thăm được đều đặn; đón bé theo lên thành phố hợp khi ba mẹ có giờ làm ổn định để tự đưa đón và có người đỡ lúc bé ốm. Không có lựa chọn nào đúng cho mọi nhà; điều quan trọng là bé có một người chăm chính ổn định và một ngôi trường gần nơi bé ở.
Đây là chuyện của rất nhiều gia đình: ba mẹ từ các tỉnh vào TP.HCM, Bình Dương cũ, Đồng Nai làm công nhân, nhân viên văn phòng, buôn bán; hoặc ngược lại, ba mẹ ở thành phố nhưng một người đi công tác dài ngày. Bé mầm non có khi sống với ông bà ở quê vài năm rồi mới lên với ba mẹ, có khi đi theo từ nhỏ.
Bài này không phán xét lựa chọn nào. Nó giúp ba mẹ cân những điều thực tế, lo phần giấy tờ khi người đưa đón không phải ba mẹ, và giữ sợi dây với con dù ở xa.
Gửi về quê hay đón lên phố: cân những gì
Mỗi dòng dưới là một điều ba mẹ nên tự trả lời thật lòng. Bên nào có nhiều câu trả lời "có" hơn thường là bên hợp với nhà mình lúc này:
| Câu hỏi | Nghiêng về gửi bé ở quê | Nghiêng về đón bé lên phố |
|---|---|---|
| Ai chăm bé hằng ngày? | Ông bà còn khoẻ, sẵn lòng, có thời gian | Ba mẹ có giờ làm cho phép tự đưa đón |
| Trường mầm non gần nơi bé ở? | Ở quê có trường gần nhà, ông bà đưa đón được | Ở phố tìm được trường gần chỗ ở, giờ đón hợp giờ làm |
| Khi bé ốm thì sao? | Ông bà ở nhà chăm được, có cơ sở y tế gần | Ba mẹ xin nghỉ được, có người đỡ |
| Ba mẹ về thăm thường xuyên? | Về được hằng tuần hoặc hằng tháng | Đường xa, về rất ít, bé sẽ lâu không gặp ba mẹ |
| Chỗ ở ở phố? | Phòng trọ chật, ca làm dài, không có chỗ cho bé chơi | Chỗ ở đủ cho bé ngủ nghỉ, có không gian an toàn |
| Dự định lâu dài? | Ba mẹ sẽ về quê sau vài năm | Gia đình định ở phố lâu dài, bé sẽ học tiểu học ở đó |
Câu hỏi về sức khoẻ và sức lực của ông bà nên được hỏi thẳng và nghe thật lòng. Chăm một bé mầm non mỗi ngày, đưa đón hai lượt, thức đêm khi bé ốm là việc nặng với người lớn tuổi, dù ông bà thương cháu đến đâu.
Lựa chọn hôm nay cũng không phải mãi mãi. Nhiều gia đình gửi bé ở quê trong năm nhà trẻ, rồi đón lên phố khi bé vào lớp mầm hoặc chồi; có nhà làm ngược lại khi công việc ở phố thay đổi. Đặt sẵn một mốc xem xét lại, chẳng hạn cuối mỗi năm học, giúp cả nhà không phải quyết lại mỗi lần gọi điện.
Gửi bé về quê: trường ở quê và ai lo phần nhà trường
Ở nhiều vùng nông thôn, trường mầm non công lập của xã có các điểm trường đặt gần khu dân cư, ông bà đưa đón bằng xe đạp, xe máy hoặc đi bộ. Lớp có thể đơn giản hơn ở phố, nhưng có sân rộng, cây xanh, cô thường là người trong vùng, biết nhà bé. Với nhiều bé, đó là môi trường thoải mái. Ba mẹ không nên so trường ở quê với trường ở phố theo kiểu hơn kém; mỗi nơi có điều bé được hưởng.
Phần ba mẹ cần lo dù ở xa là giấy tờ và đầu mối liên lạc. Khi ông bà là người làm hồ sơ, đưa đón, họp phụ huynh, trường cần biết rõ ông bà được ba mẹ giao việc đó. Ba mẹ hỏi trường cần giấy gì: thường là thông tin liên lạc của ba mẹ, giấy uỷ quyền đưa đón hoặc giấy đồng ý cho ông bà thay mặt làm một số việc, kèm giấy tờ tuỳ thân của ông bà để cô đối chiếu.
Về cư trú, bé sống với ông bà ở quê có thể cần đăng ký cư trú tại nhà ông bà nếu trường công lập xét theo địa bàn. Luật Cư trú năm 2020 cho phép nơi cư trú của người chưa thành niên khác với cha mẹ nếu được cha mẹ đồng ý; thủ tục, giấy tờ cụ thể ba mẹ hỏi công an xã nơi ông bà ở. Đừng để đến lúc tuyển sinh mới làm.
Ông bà cũng cần được giúp những việc mà người trẻ làm dễ hơn: cài ứng dụng liên lạc của trường, đọc thông báo trên nhóm lớp, chuyển khoản các khoản phí nếu trường thu qua ngân hàng. Ba mẹ ở xa có thể nhận phần việc này, để ông bà chỉ lo phần chăm bé, đỡ áp lực với những thứ không quen.
Ba mẹ cũng nên một lần về tận nơi gặp cô, xem lớp, trước hoặc ngay đầu năm học. Cô biết mặt ba mẹ, có số liên lạc trực tiếp, sẽ dễ báo khi có chuyện mà ông bà ngại nói hoặc không rõ.
Đón bé từ quê lên phố: những gì đổi với bé
Bé đã sống với ông bà vài năm, lên phố với ba mẹ, thực ra là trải qua một lần chia tay lớn: xa người chăm chính, xa nhà quen, xa bạn ở lớp cũ. Ba mẹ thường nghĩ bé sẽ vui vì được ở với ba mẹ, và đúng là có vui, nhưng nhiều bé vẫn nhớ ông bà, khóc đòi về, quấy những tuần đầu. Đó là nỗi nhớ bình thường, không phải bé không thương ba mẹ.
Nếu có thể, để ông bà lên ở cùng vài tuần đầu, hoặc đưa bé đi trường mới trong lúc ông bà còn ở đó. Người quen ở bên giúp bé bước sang nơi mới nhẹ hơn. Khi ông bà về, ba mẹ giữ những nếp ông bà quen làm với bé: câu hát ru, món ăn sáng, cách dỗ bé ngủ.
Trường ở phố có thể khác lớp ở quê nhiều: lớp đông hơn, giờ giấc chặt hơn, sân nhỏ hơn, giọng nói của cô khác. Kể trước với bé những điều đó bằng câu đơn giản, cho bé xem trường vài lần trước khi đi học. Báo cô rằng bé vừa từ quê lên, vừa xa ông bà, để cô hiểu khi bé buồn.
Bé cũng có thể mang lên phố vài thói quen của nếp sống ở quê: ngủ sớm, dậy sớm, quen chạy chơi ngoài sân, quen ăn cơm với rau vườn. Những thói quen tốt này đáng giữ. Thay vì kéo bé theo nhịp thức khuya của thành phố, ba mẹ có thể điều chỉnh nếp nhà mình gần với nếp bé đã quen, ít nhất trong vài tháng đầu.
Ba mẹ nhớ rằng lúc này mình vừa là người chăm chính mới, vừa đi làm cả ngày. Những tuần đầu, nếu được, xin bớt giờ làm thêm, về sớm đón bé, dành buổi tối cho bé. Thời gian ấy là khoản đầu tư lớn nhất cho việc bé quen nơi mới.
Giữ sợi dây với bé khi ba mẹ ở xa
Gọi video vào giờ cố định. Bé mầm non thích sự lặp lại. Một cuộc gọi ngắn vào cùng giờ mỗi tối, trước giờ ngủ chẳng hạn, có ý nghĩa hơn những cuộc gọi dài nhưng thất thường. Gọi ngắn, hỏi bé chuyện ở lớp, kể bé nghe một chuyện nhỏ, hát cùng một bài.
Lịch về thăm rõ ràng. Nói với bé ba mẹ về vào lúc nào bằng cách bé hiểu: "sau năm lần ngủ", "khi lớp con nghỉ Tết". Giữ đúng lời hứa; nếu phải dời, báo bé sớm và giải thích đơn giản.
Vật nối hai nơi. Một chiếc áo của mẹ, một tấm ảnh cả nhà, một con thú bông ba mua, đặt ở chỗ ngủ của bé. Khi nhớ, bé có thứ để ôm, để nhìn.
Kết nối với cô. Xin cô thỉnh thoảng gửi một tấm ảnh bé ở lớp theo cách trường cho phép, hoặc nhắn vài dòng về một ngày của bé. Ba mẹ ở xa biết bé ăn ngủ thế nào sẽ bớt lo, và hỏi chuyện bé cụ thể hơn khi gọi.
Không biến cuộc gọi thành buổi dặn dò. Ông bà kể bé không ngoan, ba mẹ dễ dùng cuộc gọi để nhắc nhở. Bé mầm non chưa nối được lời mắng qua điện thoại với chuyện đã xảy ra; cuộc gọi nên là lúc bé được thương, chuyện dạy bảo để người chăm trực tiếp lo.
Một đầu mối với trường, nhiều người chăm
Khi bé có nhiều người chăm, ông bà đưa đón, ba mẹ ở xa gọi về, cô chú đỡ những hôm bận, thông tin dễ bị rơi giữa đường. Cô nhắn ông bà chuyện bé ho, ông bà quên kể với ba mẹ; ba mẹ dặn cô cho bé uống thuốc mà ông bà không biết. Giải pháp đơn giản là thống nhất một đầu mối chính với trường.
Đầu mối là người nhận tin của cô và chuyển cho cả nhà, thường là người đưa đón hằng ngày. Ba mẹ ở xa nên vào nhóm liên lạc của lớp nếu trường có, để đọc thông báo trực tiếp, nhưng không nên mỗi người nhắn cô một kiểu. Những chuyện quan trọng như thuốc, dị ứng, người được đón bé, ba mẹ báo trường bằng văn bản và nói cho người chăm biết cùng lúc.
Thống nhất cả những nếp chăm bé giữa người chăm và trường: giờ ngủ, chuyện xem điện thoại, đồ ăn vặt. Ông bà thương cháu dễ chiều, cô ở lớp có nếp riêng, ba mẹ ở xa lại có mong muốn khác. Nói chuyện với nhau một lần, viết ra vài điều cả nhà cùng giữ, giúp bé không bị kéo qua kéo lại.
Nếu người chăm là ông bà lớn tuổi, ba mẹ nên dặn trường thêm một số liên lạc dự phòng của người trẻ hơn trong nhà, phòng khi ông bà không nghe máy hoặc cần đưa bé đi khám gấp.
Khi gia đình đoàn tụ: chọn thời điểm và trường cho bé
Nhiều gia đình đặt mục tiêu đón bé lên ở hẳn khi bé vào lớp một, để bé học tiểu học cùng ba mẹ. Nếu vậy, cho bé lên trước một năm, học lớp lá ở trường mầm non gần nhà ba mẹ, thường giúp bé có thời gian quen thành phố, quen bạn cùng khu trước khi bước vào lớp một. Đổi chỗ ở, đổi người chăm và vào tiểu học cùng một lúc là rất nhiều với một bé sáu tuổi.
Thời điểm đón bé lên trong năm cũng nên tính: đầu năm học mới, sau Tết, hay mùa hè. Mỗi mốc có lợi riêng, phần so sánh các mốc có danh mục riêng trên trang. Riêng với gia đình đoàn tụ, mùa hè có điểm hay là ông bà có thể lên ở cùng một thời gian mà bé chưa phải đi học ngay.
Khi tìm trường ở phố cho bé từ quê lên, ngoài những tiêu chí chung, ba mẹ nên hỏi trường có cách đón bé chuyển đến giữa chừng không, cô có quen với bé từ vùng khác lên không, giờ đón có hợp với ca làm của ba mẹ không. Nếu gia đình sống ở khu Quận 12 cũ, chương trình Sang Ngang Mầm Non của Global Star School nhận bé chuyển đến ở bốn cơ sở Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp và An Phú Đông, có lớp chuyển tiếp những tuần đầu; học phí giữ như trường cũ, nhà trường xác nhận sau khi đối chiếu.
Câu hỏi thường gặp
Có nên gửi con về quê cho ông bà nuôi khi ba mẹ đi làm xa?
Nên khi ông bà còn khoẻ, sẵn lòng, có trường mầm non gần nhà và ba mẹ về thăm được đều đặn. Nếu ông bà yếu, đường về quá xa hoặc ba mẹ có điều kiện tự đưa đón ở phố, đón bé theo có thể hợp hơn. Mỗi gia đình cân theo hoàn cảnh riêng.
Ông bà đưa đón cháu đi học mầm non cần giấy tờ gì?
Thường trường cần thông tin của người đón và giấy uỷ quyền đưa đón hoặc giấy đồng ý của ba mẹ, kèm giấy tờ tuỳ thân của ông bà để đối chiếu. Mỗi trường một quy định, ba mẹ hỏi trường trước khi bé nhập học.
Bé ở với ông bà có học trường công lập ở quê được không?
Được nếu bé đáp ứng hướng dẫn tuyển sinh của địa phương, thường liên quan đến nơi cư trú. Nơi cư trú của bé có thể khác ba mẹ nếu ba mẹ đồng ý; thủ tục cụ thể hỏi công an xã nơi ông bà ở.
Bé lên phố ở với ba mẹ cứ khóc đòi về ông bà phải làm sao?
Đó là nỗi nhớ bình thường khi bé xa người chăm chính. Giữ những nếp ông bà quen làm, cho bé gọi video với ông bà vào giờ cố định, và dành nhiều thời gian bên bé buổi tối. Nếu kéo dài nhiều tuần và ảnh hưởng ăn ngủ, ba mẹ hỏi ý kiến chuyên gia.
Nên đón con lên thành phố lúc mấy tuổi?
Không có tuổi chung. Nhiều gia đình đón bé lên trước khi vào lớp một khoảng một năm để bé học lớp lá ở phố, quen bạn và nơi ở mới trước khi vào tiểu học, tránh dồn nhiều thay đổi vào cùng một lúc.
Ba mẹ ở xa có nên vào nhóm liên lạc của lớp không?
Nên, để đọc thông báo trực tiếp. Nhưng cả nhà nên thống nhất một đầu mối chính trao đổi với cô, thường là người đưa đón hằng ngày, tránh mỗi người nhắn cô một kiểu và thông tin bị lệch.