Bé khóc khi chuyển sang trường mới chủ yếu vì phải rời người thân để ở với người chưa quen, ở chỗ chưa quen; tiếng khóc thường nhiều nhất ở những ngày đầu và lúc chia tay buổi sáng, rồi giảm dần trong vài tuần khi bé tin rằng ba mẹ sẽ quay lại và cô mới là người an toàn. Có bé khóc vài ngày, có bé khóc vài tuần; cả hai đều nằm trong phạm vi thường gặp.
Ba mẹ không cần làm cho bé hết khóc ngay, vì điều đó gần như không thể và cũng không cần. Việc của ba mẹ là làm cho tiếng khóc ngắn lại qua từng ngày bằng cách chia tay nhất quán, đón đúng hẹn và đón nhận cảm xúc của con.
Dưới đây là các kiểu khóc thường gặp và ý nghĩa, cách đáp lại ở cổng, ở nhà, những phản ứng của người lớn làm tiếng khóc kéo dài, và những dấu hiệu cho thấy nên tìm hiểu thêm thay vì chỉ chờ.
Vì sao bé đã đi học rồi mà chuyển trường vẫn khóc?
Nhiều ba mẹ ngạc nhiên: con học trường cũ đã hơn một năm, sáng nào cũng vui vẻ vào lớp, vậy mà sang trường mới lại khóc như lần đầu. Lý do là sự bình tĩnh ở trường cũ không nằm ở việc bé đã quen đi học nói chung, mà ở chỗ bé đã quen những người cụ thể. Bé tin cô cũ vì cô đã dỗ bé hàng trăm lần. Ở trường mới, niềm tin đó phải xây lại từ đầu.
Trẻ nhỏ, nhất là trong những năm đầu đời, thường có cảm giác lo khi phải xa người thân; người làm về phát triển trẻ em hay gọi đó là lo âu chia ly. Đây là một giai đoạn bình thường trong sự phát triển, cho thấy bé có gắn bó với người chăm sóc. Một thay đổi lớn như chuyển trường có thể làm cảm giác này quay lại, kể cả ở bé bốn, năm tuổi.
Ngoài chuyện chia tay, bé còn phải đối mặt với nhiều thứ lạ cùng lúc: tiếng ồn khác, mùi thức ăn khác, cách cô gọi cả lớp khác, chỗ đi vệ sinh khác. Mỗi điều nhỏ cộng lại thành cảm giác quá tải. Khóc là cách nhanh nhất để bé xả căng thẳng khi chưa biết nói ra.
Hiểu điều này giúp ba mẹ không vội kết luận rằng trường mới không tốt hay con có vấn đề. Tiếng khóc lúc đầu chủ yếu nói về sự lạ, không nói về chất lượng nơi bé đến.
Tính cách của bé cũng góp phần. Có bé hăm hở với mọi thứ mới, khóc vài phút rồi lao vào chơi. Có bé thận trọng, cần đứng nhìn rất lâu trước khi dám tham gia, và tiếng khóc kéo dài hơn. Không kiểu nào tốt hơn kiểu nào. Ba mẹ biết con mình thuộc kiểu nào thì đặt kỳ vọng hợp lý hơn và kể cho cô biết để cô không vội ép bé hoà nhập.
Các kiểu khóc thường gặp và ý nghĩa của chúng
Không phải tiếng khóc nào cũng giống nhau. Phân biệt được kiểu khóc giúp ba mẹ biết nên làm gì và nên hỏi cô điều gì:
| Kiểu khóc | Thường xảy ra khi | Thường có nghĩa là | Ba mẹ nên |
|---|---|---|---|
| Khóc lúc chia tay buổi sáng, nín sau ít phút | Ba mẹ vừa quay đi | Lo chia ly, phổ biến nhất | Giữ nghi thức chào ngắn, đi dứt khoát |
| Khóc từng đợt trong ngày | Giờ ăn, giờ ngủ, lúc đổi hoạt động | Lúng túng với nếp mới | Hỏi cô lúc nào khó nhất để chuẩn bị bé ở nhà |
| Khóc khi ba mẹ đến đón | Thấy người thân sau một ngày dài | Xả căng thẳng đã giữ cả ngày | Ôm con, không hỏi dồn, cho bé nghỉ |
| Khóc tối chủ nhật, sáng thứ hai | Sau hai ngày ở nhà | Nhớ nhà, phải bắt đầu lại | Nhắc lịch tuần từ tối chủ nhật, ngủ sớm |
| Khóc kèm nói sợ một điều cụ thể | Bất kỳ lúc nào | Có thể có chuyện cụ thể ở lớp | Hỏi nhẹ nhàng, trao đổi với cô để tìm hiểu |
Kiểu khóc cuối cùng cần được để ý nhiều hơn. Khi bé nói "con sợ bạn A", "con sợ phòng ngủ", ba mẹ ghi lại nguyên lời bé, rồi hỏi cô một cách bình tĩnh. Thường có một lý do đơn giản như bạn đó hay giành đồ chơi hay phòng ngủ tối hơn phòng ở trường cũ, và cô có thể giúp.
Đáp lại tiếng khóc ở cổng trường
Những phút ở cổng là lúc ba mẹ dễ dao động nhất. Một cách làm nhất quán giúp cả ba mẹ lẫn bé bớt căng thẳng:
- Gọi tên cảm xúc của bé: "Con buồn vì mẹ sắp đi làm. Mẹ biết." Ngắn, bình tĩnh, không phủ nhận.
- Nói điều sẽ xảy ra, đúng như mọi ngày: "Chiều mẹ đón con sau giờ ăn xế." Lặp lại đúng câu ấy mỗi ngày.
- Trao bé cho cô: để cô bế hoặc dắt bé, cô thường có cách đánh lạc hướng như rủ bé tưới cây, cho cá ăn.
- Chào và đi: ôm một cái, vẫy tay, đi mà không quay đầu lại nhiều lần.
- Hỏi cô sau một lúc: nhắn tin hỏi bé đã nín chưa, nếu trường có kênh liên lạc. Biết bé đã nín giúp ba mẹ yên tâm làm việc.
Có những sáng bé khóc dữ hơn thường lệ, ví dụ sau khi ốm dậy hoặc khi đêm qua ngủ không ngon. Ba mẹ vẫn giữ đúng các bước trên. Nếu bé đang sốt hay mệt thật sự, cho bé nghỉ là đúng; nhưng nếu bé khoẻ, giữ nếp đi học đều đặn giúp tiếng khóc giảm nhanh hơn.
Những phản ứng của người lớn thường làm tiếng khóc kéo dài
Đổi cách mỗi ngày. Hôm nay đón sớm, mai đón muộn; hôm nay chào ở cổng, mai dắt vào tận lớp; hôm nay mẹ đưa, mai nhờ hàng xóm. Ba mẹ thử nhiều cách vì sốt ruột, nhưng bé thì không đoán được điều gì sẽ xảy ra, và chính sự không đoán được làm bé khóc lâu hơn. Chọn một cách, giữ ít nhất một tuần rồi mới đánh giá.
Cho nghỉ học ngay khi bé khóc nhiều. Nghỉ một hai hôm có vẻ là cách thương con, nhưng thường làm ngày quay lại khó hơn. Nếu bé không ốm, tốt hơn là rút ngắn thời gian ở trường thay vì nghỉ hẳn.
Doạ hoặc chê bé. "Khóc nữa cô không thương", "lớn rồi còn khóc nhè" làm bé thêm lo và thêm xấu hổ. Bé cần được trấn an, không cần bị đánh giá.
So sánh bé với anh chị hay bạn khác. "Chị Hai hồi đó đi học đâu có khóc", "bạn Bông nhỏ hơn con mà vào lớp ngoan". Mỗi bé có nhịp riêng; so sánh không làm bé nín nhanh hơn mà chỉ thêm cho bé cảm giác mình kém, và thêm một lý do để sợ buổi sáng.
Người lớn trong nhà không thống nhất. Mẹ quyết cho đi học, bà lại bảo "nó khóc tội quá, cho ở nhà với bà". Bé nhận ra ngay khe hở này. Cả nhà nên thống nhất trước.
Bàn chuyện bé khóc trước mặt bé. Kể với người khác "sáng nay nó khóc ghê lắm" khi bé đang nghe làm bé nghĩ khóc là đặc điểm của mình. Nói chuyện đó khi bé không có mặt.
Ở nhà, giúp bé xả lo lắng theo cách khác
Tiếng khóc ở cổng là phần nổi. Phần chìm là cảm xúc bé mang theo cả ngày. Ở nhà, ba mẹ có thể giúp bé có những cách xả khác ngoài khóc. Trẻ mầm non nói về cảm xúc qua chơi tốt hơn qua lời, nên những trò chơi đóng vai đi học, vẽ tranh về lớp, kể chuyện có nhân vật đi trường mới là cách rất tốt để bé nói ra điều bé lo.
Vận động cũng giúp. Một buổi chiều chạy nhảy ở công viên, đạp xe trong hẻm, chơi nước, giúp bé tiêu hao căng thẳng tích tụ trong ngày. Bé mệt vừa đủ thì ngủ ngon hơn, sáng hôm sau đến lớp với tâm trạng tốt hơn.
Thời gian gần gũi một một với ba mẹ quan trọng hơn thường lệ. Mười lăm phút mỗi tối, bé được chọn trò chơi, ba mẹ chơi cùng mà không điện thoại, không sửa bé, không dạy dỗ. Khoảng thời gian này như được nạp lại cảm giác an toàn trước một ngày mới xa nhà.
Nếu bé tự nói về chuyện khóc ở trường, ba mẹ lắng nghe, không chê, không khen kiểu "giỏi quá không khóc nữa". Thay vào đó, ghi nhận nỗ lực: "Sáng nay con buồn mà vẫn vào lớp với cô, con dũng cảm lắm." Bé cần biết được buồn mà vẫn làm được là điều đáng tự hào.
Tiếng khóc của bé và cảm xúc của ba mẹ
Ít ai nói ra, nhưng những buổi sáng bé khóc ở cổng trường làm ba mẹ rất mệt. Nhiều người mẹ ngồi trên xe máy ngoài cổng mà nước mắt chảy theo, nhiều người cha cả buổi làm việc không tập trung được. Cảm giác có lỗi xuất hiện: có phải mình chọn sai, có phải mình bỏ con. Cảm giác này là bình thường, và nó không có nghĩa là quyết định chuyển trường là sai.
Điều đáng để ý là cảm xúc của ba mẹ truyền sang bé nhanh hơn ba mẹ nghĩ. Một người mẹ lo lắng sẽ ôm con lâu hơn, nói nhiều hơn, nét mặt căng hơn, và bé đọc được tất cả. Bởi vậy, chăm sóc cảm xúc của chính mình cũng là một phần giúp bé bớt khóc. Ba mẹ có thể chia nhau việc đưa: người nào bình tĩnh hơn ở cổng thì đưa, người kia đón.
Nói chuyện với phụ huynh khác trong lớp, nhất là những người cũng có con mới vào, giúp ba mẹ thấy mình không đơn độc. Hỏi cô xem các bé khác thường mất bao lâu để quen cũng giúp đặt tiếng khóc của con vào đúng bối cảnh.
Ba mẹ cũng nên cho mình được nghỉ ngơi. Những tuần đầu chuyển trường thường trùng với nhiều việc khác của gia đình. Nếu có thể, giảm bớt các việc không cần thiết trong thời gian này, để còn sức kiên nhẫn với con mỗi sáng.
Khóc bao lâu thì nên tìm hiểu thêm?
Không có một mốc thời gian chung cho mọi trẻ. Tuy vậy, có những dấu hiệu cho thấy ba mẹ nên tìm hiểu thêm thay vì chỉ chờ: sau bốn đến sáu tuần tiếng khóc không giảm mà tăng, bé không chỉ khóc lúc chia tay mà khóc gần như cả ngày theo lời cô, bé bắt đầu sợ những việc trước đây không sợ, hoặc bé thay đổi rõ rệt ở nhà như mất ngủ nhiều đêm, ăn sút, ít chơi.
Bước đầu tiên là nói chuyện riêng với cô chủ nhiệm và người phụ trách chuyên môn, mang theo ghi chép của mình. Hỏi cụ thể: bé khóc lúc nào nhiều nhất, có chuyện gì xảy ra trước đó, bé có chơi với ai không, cô đã thử những cách gì. Thường cuộc trao đổi này tìm ra một điều có thể thay đổi được, như chỗ ngồi ăn, chỗ nằm ngủ, cô phụ trách bé.
Nếu các dấu hiệu kéo dài hoặc bé có biểu hiện lo âu ở cả những nơi khác ngoài trường, ba mẹ nên đưa bé gặp bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên viên tâm lý trẻ em để được đánh giá. Đây không phải là kết luận bé có vấn đề; đó là cách để có thêm một góc nhìn chuyên môn.
Nếu ba mẹ đang tìm một nơi có lớp chuyển tiếp để bé làm quen dần trước khi vào lớp chính, ở khu Quận 12 cũ có chương trình Sang Ngang Mầm Non của Global Star School, giới thiệu ở trang chủ với bốn cơ sở Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp và An Phú Đông.
Câu hỏi thường gặp
Bé chuyển trường khóc bao lâu thì được coi là bình thường?
Nhiều bé khóc chủ yếu trong một đến vài tuần đầu, nhiều nhất lúc chia tay buổi sáng, rồi giảm dần. Có bé lâu hơn tuỳ tính cách và độ tuổi. Điều cần nhìn là xu hướng: thời gian khóc có ngắn dần không, bé có chơi được sau khi nín không.
Bé ở trường không khóc nhưng về nhà lại khóc quấy thì sao?
Đây là kiểu thường gặp. Bé giữ cảm xúc cả ngày ở nơi lạ rồi xả ra ở nhà, nơi bé thấy an toàn nhất. Ba mẹ ôm con, cho bé nghỉ, không hỏi dồn. Một buổi tối yên ổn với nếp quen giúp bé hồi lại sức cho ngày hôm sau.
Có nên nhờ cô gửi video lúc bé khóc để ba mẹ xem không?
Xem bé khóc qua video thường làm ba mẹ lo hơn mà không giúp được gì. Nên hỏi cô bé nín sau bao lâu và làm gì sau đó. Nếu trường gửi ảnh hoạt động trong ngày, những tấm ảnh bé đang chơi có ích hơn để biết bé đã ổn.
Bé khóc đòi về trường cũ thì có nên cho quay lại không?
Đòi về trường cũ thường là cách bé nói mình nhớ nơi quen. Nếu gia đình chuyển vì lý do đã cân nhắc kỹ, ba mẹ ghi nhận nỗi nhớ nhưng giữ quyết định. Chỉ nên tính lại khi sau một thời gian dài bé vẫn không ổn và đã trao đổi kỹ với trường mới.
Bé năm tuổi rồi mà chuyển trường vẫn khóc có phải là chậm không?
Không. Trẻ lớn vẫn có thể lo khi đổi chỗ, đổi người, nhất là khi bé đã gắn bó lâu với trường cũ hoặc khi gia đình có thêm thay đổi khác. Trẻ lớn thường nói được điều mình lo, nên ba mẹ hỏi và lắng nghe cụ thể hơn.
Khi nào nên đưa bé đi gặp chuyên gia vì khóc khi chuyển trường?
Khi sau vài tuần tiếng khóc không giảm mà tăng, bé thay đổi rõ ở ăn ngủ, sợ hãi nhiều thứ trước đây không sợ, hoặc lo âu cả ở nơi khác ngoài trường. Lúc đó nên gặp bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên viên tâm lý trẻ em để có đánh giá chuyên môn.