Bé chuyển đến lớp mới giữa chừng thường chưa có bạn ngay, vì các bạn trong lớp đã có nhóm chơi quen; phần lớn trẻ mầm non bắt đầu chơi cùng bạn mới sau vài tuần, khi đã quen lớp và có vài trải nghiệm chung với bạn. Ba mẹ giúp được bằng cách tập cho bé vài câu và vài cách xin vào chơi, hẹn một bạn cùng lớp đi chơi ngoài giờ, và nhờ cô tạo cơ hội cho bé được ghép cặp.
Điều quan trọng là hiểu đúng tình bạn ở tuổi này. Với bé ba, bốn tuổi, "bạn" thường là người chơi cùng trò hôm nay. Với bé năm tuổi, tình bạn bắt đầu bền hơn và bé có thể buồn thật sự khi bị một nhóm không cho chơi. Kỳ vọng của ba mẹ nên theo đúng tuổi của con.
Dưới đây là cách trẻ mầm non kết bạn theo từng độ tuổi, vì sao vào giữa chừng lại khó hơn, những kỹ năng nhỏ ba mẹ tập cùng bé ở nhà, cách phối hợp với cô, cách hẹn bạn đi chơi, và những dấu hiệu nên để ý kỹ hơn.
Trẻ mầm non kết bạn thế nào theo từng độ tuổi
Bảng dưới mô tả xu hướng chung, mỗi bé có nhịp riêng. Biết xu hướng giúp ba mẹ không lo khi một bé ba tuổi chưa có "bạn thân", và để ý hơn khi một bé năm tuổi luôn chơi một mình.
| Độ tuổi | Kiểu chơi thường gặp | "Bạn" có nghĩa là | Ba mẹ kỳ vọng hợp lý |
|---|---|---|---|
| Dưới 3 tuổi | Chơi cạnh nhau, mỗi bé một đồ chơi, thỉnh thoảng nhìn bắt chước | Bé ngồi gần mình hôm nay | Bé chịu chơi cạnh bạn, không sợ bạn |
| 3–4 tuổi | Bắt đầu chơi chung một trò, giành đồ, làm lành nhanh | Bé chơi cùng trò, có thể đổi mỗi ngày | Bé nhắc tên một vài bạn, có lúc chơi chung |
| 4–5 tuổi | Chơi theo nhóm nhỏ, đóng vai, có luật chơi đơn giản | Bạn chơi thường xuyên, bắt đầu có bạn ưa thích | Bé có một hai bạn hay chơi cùng sau vài tuần |
| 5–6 tuổi | Nhóm bạn ổn định hơn, có "bạn thân", có lúc loại trừ bạn khác | Người bé tin và muốn ở cạnh | Bé tham gia được ít nhất một nhóm, biết xin vào chơi |
Ở hai nhóm tuổi lớn, việc vào lớp giữa chừng khó hơn vì nhóm bạn đã hình thành. Bé có thể bị nói "tụi mình chơi rồi, không cho bạn vào". Câu này nghe đau với ba mẹ, nhưng với trẻ năm tuổi đó là chuyện thường ngày, không phải bị cô lập. Kỹ năng xin vào chơi và chịu được lời từ chối là thứ bé sẽ học dần.
Vì sao vào lớp giữa chừng khó kết bạn hơn?
Đầu năm học, cả lớp cùng mới, ai cũng đang tìm bạn. Vào giữa năm, bé là người duy nhất mới, còn các bạn đã có trò chơi quen, có ngôn ngữ riêng, có người ngồi cạnh quen. Bé phải học luật chơi của nhóm trong khi chưa ai chủ động mời. Điều này giống người lớn đến một bữa tiệc mà mọi người đã quen nhau từ trước.
Bé còn đang dồn sức để quen cô, quen nếp, quen chỗ. Những ngày đầu, phần lớn bé sẽ đứng quan sát, chơi một mình hoặc chơi cạnh cô. Đây là giai đoạn bình thường, không có nghĩa bé không biết chơi với bạn. Bé đang học cách lớp này vận hành.
Sự khác biệt nhỏ cũng có thể làm bé ngại: bé nói giọng vùng khác nếu gia đình mới chuyển từ tỉnh khác vào TP.HCM, bé chưa biết bài hát cả lớp hay hát, bé mặc đồng phục chưa giống, hoặc bé chưa quen trò chơi các bạn đang thích. Mỗi điều đều nhỏ, nhưng cộng lại làm bé thấy mình đứng ngoài.
Biết những điều này giúp ba mẹ kiên nhẫn hơn. Câu hỏi "hôm nay con chơi với ai" trong tuần đầu thường nhận được câu trả lời "không ai", và điều đó chưa đáng lo. Câu hỏi nên đặt sau vài tuần.
Tập ở nhà vài kỹ năng nhỏ giúp bé làm quen bạn
Kết bạn là kỹ năng, và kỹ năng thì tập được. Những việc dưới đây nhẹ nhàng, có thể làm qua trò chơi đóng vai với ba mẹ, anh chị hay thú bông:
- Câu giới thiệu tên: "Mình tên là Bin. Bạn tên gì?" Tập vài lần đến khi bé nói được tự nhiên.
- Câu xin vào chơi: "Cho mình chơi chung được không?" hoặc cách khác ít lời hơn: mang một món đồ chơi lại gần và chơi cạnh bạn.
- Chịu được lời từ chối: đóng vai bạn nói "không", tập bé nói "vậy lát nữa nhé" rồi đi chơi chỗ khác, không khóc không giận.
- Chia sẻ và đổi lượt: chơi trò cần đổi lượt ở nhà như ném bóng, xếp khối, để bé quen chờ và quen đưa đồ cho người khác.
- Nhận ra cảm xúc của bạn: khi đọc truyện, hỏi bé "bạn thỏ đang vui hay buồn, vì sao". Bé hiểu cảm xúc người khác thì dễ chơi chung hơn.
- Học bài hát, trò chơi của lớp: hỏi cô lớp đang hát gì, chơi gì, rồi tập ở nhà để bé có cái chung với bạn.
Không biến việc tập thành bài học căng thẳng. Mỗi tối năm mười phút đóng vai vui vẻ là đủ. Với bé nhút nhát, ba mẹ đóng vai bé trước, để bé xem rồi mới tự làm.
Nhờ cô tạo cơ hội cho bé
Ghép cặp làm việc nhỏ. Nhiều cô có thói quen giao cho bé mới một việc cùng một bạn hiền, như cùng phát khăn, cùng tưới cây. Việc chung tạo ra trải nghiệm chung, cách nhanh nhất để hai bé thành bạn.
Xếp chỗ ngồi gần một bạn phù hợp. Ba mẹ có thể hỏi cô xem bạn nào có tính cách dễ chơi với bé, và nhờ cô xếp bé ngồi ăn, nằm ngủ gần bạn ấy trong vài tuần đầu.
Cho bé giới thiệu một điều về mình. Có cô cho bé mới kể về con vật bé thích hay mang một bức tranh lên khoe. Cả lớp biết một điều về bé, có cái để bắt chuyện.
Để ý lúc chơi tự do. Giờ chơi tự do là lúc bé dễ đứng ngoài nhất. Nhờ cô để ý, thỉnh thoảng dẫn bé vào một nhóm đang chơi trò bé biết.
Báo cho ba mẹ tên bạn bé hay chơi cùng. Biết tên một hai bạn giúp ba mẹ có chuyện để hỏi bé, và có cơ sở để hẹn gặp ngoài giờ học.
Không ép bé đứng giữa lớp. Với bé nhút nhát, bị gọi đứng lên trước cả lớp để giới thiệu có khi làm bé sợ thêm. Ba mẹ kể với cô tính của con để cô chọn cách giới thiệu nhẹ nhàng hơn, như giới thiệu bé với từng nhóm nhỏ hay để bé chỉ cần vẫy tay chào. Cô có kinh nghiệm với nhiều bé mới, và thông tin từ ba mẹ giúp cô chọn đúng cách cho con ngay từ đầu.
Hẹn một bạn cùng lớp đi chơi ngoài giờ
Một buổi chơi ngoài giờ với một bạn cùng lớp có thể giúp nhiều hơn cả tuần ở trường. Khi chỉ có hai bé, không có nhóm đông, bé nhút nhát cũng dễ mở lòng. Hôm sau đến lớp, bé đã có một người quen để chạy đến.
Cách làm: hỏi cô hoặc hỏi bé xem bé hay chơi với bạn nào, hoặc bạn nào hiền. Làm quen với phụ huynh của bạn lúc đưa đón, rồi rủ hai bé đi công viên, khu vui chơi trong nhà, hay đơn giản là ghé nhà nhau một buổi chiều cuối tuần. Ở TP.HCM, những buổi chiều mưa thì một khu vui chơi trong nhà hay một góc chơi ở nhà sẽ tiện hơn ra công viên.
Buổi chơi đầu nên ngắn, khoảng một giờ, với một hoạt động cụ thể như chơi cát, vẽ tranh, xếp hình. Ba mẹ ở gần nhưng không điều khiển cuộc chơi. Nếu hai bé giành đồ chơi, giúp các con đổi lượt, rồi lùi ra.
Không phải buổi hẹn nào cũng thành. Có khi hai bé không hợp, chơi riêng mỗi người một góc. Không sao, lần sau thử với bạn khác. Mục tiêu không phải tìm ngay một bạn thân, mà là để bé có thêm vài gương mặt quen ở lớp.
Điều ba mẹ nên tránh khi lo chuyện bạn bè của con
Hỏi dồn mỗi ngày "hôm nay con có chơi với ai không" làm bé cảm thấy có bạn là một bài kiểm tra mình đang trượt. Hỏi những câu khác: con chơi trò gì, ở góc nào, ai ngồi cạnh con lúc ăn. Tên bạn sẽ tự xuất hiện trong câu trả lời khi bé có bạn.
So sánh bé với anh chị hay với bé hàng xóm, kiểu "chị con đi học tuần đầu đã có bao nhiêu bạn", làm bé thấy mình kém. Mỗi bé có nhịp riêng, và một bé nhút nhát có thể có ít bạn nhưng gắn bó sâu.
Can thiệp quá tay vào chuyện bạn bè của con ở lớp, như nhắn tin cho phụ huynh khác yêu cầu con họ chơi với con mình, hay trách bạn trước mặt các bé vì không cho con chơi cùng, thường làm mọi chuyện khó hơn. Việc của ba mẹ là trang bị kỹ năng và tạo cơ hội, không phải sắp xếp tình bạn thay con.
Cuối cùng, tránh để nỗi lo của chính mình truyền sang bé. Nhiều người lớn từng có kỷ niệm buồn về chuyện lạc lõng thời đi học, và nỗi lo ấy dễ phóng to khi thấy con đứng một mình. Bé có thể đang ổn hơn ba mẹ nghĩ. Hỏi cô xem trong giờ chơi bé trông thế nào trước khi kết luận con cô đơn; nhiều bé đứng xem các bạn chơi với vẻ rất thích thú, và đó là cách các bé ấy học luật chơi trước khi nhập cuộc.
Khi nào chuyện bạn bè đáng để ý hơn?
Ba mẹ nên tìm hiểu kỹ hơn khi sau một đến hai tháng, bé vẫn luôn chơi một mình và tỏ ra buồn vì điều đó; khi bé kể lặp lại về một bạn hay một nhóm bạn trêu chọc, đánh, giành đồ, nói lời làm bé sợ; khi bé không muốn đi học vì một bạn cụ thể; hoặc khi bé ở nhà và ở những nơi khác cũng tránh tiếp xúc với trẻ cùng tuổi.
Bước đầu là trao đổi với cô chủ nhiệm, hỏi cô thấy gì ở giờ chơi, bé có tham gia nhóm nào không, có chuyện va chạm nào lặp lại không. Nếu có chuyện trêu chọc, đánh nhau lặp lại, nhà trường cần biết để xử lý theo cách công bằng với tất cả các bé.
Nếu bé gặp khó khăn với việc giao tiếp ở nhiều nơi, không chỉ ở trường mới, ba mẹ nên hỏi ý kiến bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên viên tâm lý trẻ em để được đánh giá. Đánh giá sớm giúp ba mẹ biết cách hỗ trợ con phù hợp, không phải để dán nhãn cho con.
Với những gia đình ở khu Quận 12 cũ đang cân nhắc trường có lớp chuyển tiếp, nơi bé mới được làm quen trong nhóm nhỏ trước khi vào lớp đông, có thể tham khảo chương trình Sang Ngang Mầm Non của Global Star School ở trang chủ, gồm bốn cơ sở Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp và An Phú Đông.
Câu hỏi thường gặp
Bé vào lớp mới hai tuần vẫn chưa có bạn thì có sao không?
Thường không sao. Nhiều bé cần vài tuần để quen lớp trước khi chơi chung với bạn, nhất là khi vào giữa năm. Ba mẹ hỏi cô xem bé chơi thế nào ở giờ tự do, tập vài câu xin vào chơi ở nhà, và thử hẹn một bạn cùng lớp đi chơi cuối tuần.
Bé kể bị bạn không cho chơi cùng thì ba mẹ nên làm gì?
Lắng nghe, ghi nhận cảm xúc của bé, rồi cùng bé nghĩ cách khác như chơi với bạn khác hay quay lại xin sau. Với trẻ lớn, chuyện bị từ chối một lần là bình thường. Nếu bé kể lặp lại về một nhóm bạn hay chuyện bị trêu chọc, trao đổi với cô.
Có nên nhờ phụ huynh khác bảo con họ chơi với con mình không?
Không nên yêu cầu như vậy. Cách tự nhiên hơn là làm quen với phụ huynh khác lúc đưa đón và rủ hai bé đi chơi cùng một buổi. Trong không khí thoải mái, hai bé có cơ hội tự làm quen mà không bị ép.
Bé nhút nhát có nên cho học thêm năng khiếu để mạnh dạn hơn không?
Một hoạt động nhóm nhỏ bé thích như vẽ, bơi, nhạc có thể giúp bé quen chơi với trẻ khác. Nhưng trong những tuần đầu chuyển trường, thêm lịch học mới có thể làm bé quá tải. Nên chờ bé quen trường rồi hãy thêm.
Bé chỉ chơi với cô, không chơi với bạn có đáng lo không?
Trong những tuần đầu, bé bám cô là bình thường vì cô là người lớn an toàn ở nơi lạ. Dần dần cô sẽ dẫn bé vào chơi với bạn. Nếu sau một hai tháng bé vẫn chỉ ở cạnh cô và tránh bạn, nên trao đổi với cô để tìm hiểu thêm.
Bé nói giọng vùng khác bị bạn trêu thì xử lý sao?
Trẻ nhỏ thường tò mò hơn là ác ý với giọng nói khác. Ba mẹ nói với bé giọng của con là bình thường, mỗi nơi nói một kiểu. Nhờ cô nhắc lớp tôn trọng nhau. Nếu chuyện trêu lặp lại và làm bé buồn, trao đổi với nhà trường.