Khi nói với con về việc chuyển trường, ba mẹ nên nói ngắn, nói thật, dùng từ đúng với tuổi của con, và nói nhiều lần trong vài tuần trước ngày chuyển, chứ không chỉ một lần vào tối hôm trước. Trẻ mầm non hiểu chuyện qua những điều cụ thể: ai đưa con đi, con ngủ ở đâu, ai đón con về. Một lời giải thích dài về lý do của người lớn thường làm bé rối hơn là yên tâm.
Bé có thể phản ứng bằng nhiều cách: hỏi đi hỏi lại, nói không chịu, im lặng, hoặc tỏ ra không để ý. Không có phản ứng nào là sai. Việc của ba mẹ là giữ lời kể nhất quán và đón nhận cảm xúc của con.
Dưới đây là gợi ý về thời điểm báo tin, cách nói theo từng độ tuổi, những câu nên tránh, cách trả lời khi bé hỏi khó, và cách dùng trò chơi, tranh vẽ để bé tự "tập" ngày đầu ở trường mới.
Nên báo cho bé biết trước bao lâu?
Trẻ nhỏ chưa có cảm nhận rõ về thời gian. Nói với một bé hai tuổi rằng "hai tháng nữa con chuyển trường" gần như không có ý nghĩa, còn nói quá sát ngày thì bé không có thời gian làm quen với ý tưởng. Với nhiều gia đình, khoảng một đến hai tuần trước ngày chuyển là vừa với bé ba, bốn tuổi; bé năm tuổi có thể nghe sớm hơn một chút vì đã hiểu lịch tuần và lịch tháng.
Một mốc khác nên tính là lúc người lớn đã chắc chắn. Nếu ba mẹ còn đang phân vân giữa hai trường, chưa nên nói với con, vì bé sẽ hỏi mãi về một điều chưa có câu trả lời. Khi đã có chỗ ở trường mới và đã biết ngày bắt đầu, lúc đó mới là lúc báo tin.
Cũng nên tránh để bé nghe tin qua người khác. Trẻ nhỏ nghe rất nhiều khi người lớn nói chuyện điện thoại hay bàn với nhau trong bữa cơm. Nếu bé nghe lỏm được, rồi hỏi, ba mẹ nên trả lời thật thay vì chối, rồi bắt đầu lời kể đầy đủ từ đó.
Với trẻ dưới hai tuổi, lời giải thích có tác dụng ít hơn những trải nghiệm cụ thể: đi ngang qua trường mới, gặp cô mới một lần, nghe ba mẹ nhắc tên trường trong những câu ngắn. Phần chuẩn bị ở tuổi này nghiêng về giữ nếp sinh hoạt hơn là nói.
Cách nói theo từng độ tuổi
Những câu trong bảng là ví dụ, ba mẹ đổi theo cách nói chuyện quen của nhà mình. Điều cần giữ là câu ngắn, có người, có chỗ, có thời điểm cụ thể.
| Độ tuổi | Bé hiểu được gì | Ví dụ cách nói | Ba mẹ nên chú ý |
|---|---|---|---|
| Dưới 2 tuổi | Người quen, chỗ quen, nếp quen | "Con sẽ đi học ở trường mới. Có cô mới chơi với con. Chiều mẹ đón." | Nói ít, cho bé thấy trường và cô, giữ nếp ngủ ăn |
| 2–3 tuổi | Chuỗi việc trong ngày, ai đưa ai đón | "Mấy hôm nữa con học trường mới. Sáng ba chở con đi, con chơi với cô và các bạn, ngủ trưa, rồi chiều mẹ đón." | Lặp lại đúng một kiểu câu, bé thích nghe lại |
| 3–4 tuổi | Lý do đơn giản, cảm xúc của mình | "Nhà mình chuyển chỗ ở nên con học trường gần nhà mới. Con sẽ nhớ cô cũ, ba mẹ biết." | Cho bé nói về điều nhớ, điều lo |
| 5–6 tuổi | Lịch tuần, so sánh, chuyện bạn bè | "Từ thứ hai tuần sau con học trường mới. Mình sẽ đến xem lớp trước. Con muốn hỏi gì về trường mới không?" | Trả lời câu hỏi thật, không hứa điều không chắc |
Lý do người lớn đưa ra nên là lý do thật nhưng đơn giản: gần nhà hơn, ba mẹ đổi chỗ làm, trường mới có lớp hợp với con. Không cần kể chuyện tiền bạc, chuyện bất đồng với trường cũ hay chuyện người lớn lo lắng. Trẻ không cần gánh những chuyện đó.
Những câu nên tránh khi nói với con
"Trường cũ không tốt nên mình đổi." Bé đã gắn bó với trường cũ, với cô cũ. Nghe người lớn chê nơi đó, bé có thể bối rối hoặc thấy những gì mình từng thích là sai. Nói lý do theo hướng điều mới phù hợp hơn, không phải điều cũ tệ.
"Trường mới vui lắm, con sẽ thích ngay." Lời hứa này dễ vỡ ở ngày đầu, khi bé thấy mọi thứ lạ và không vui ngay. Nói thật hơn: "Lúc đầu con có thể thấy lạ, rồi dần dần con sẽ quen."
"Con ngoan thì không được khóc." Khóc là cách bé nói mình lo. Gắn chuyện khóc với ngoan hay hư làm bé vừa lo vừa thấy có lỗi. Ba mẹ thử nói: "Con buồn thì khóc cũng được, cô sẽ ôm con."
"Không đi học thì ba mẹ không thương." Lời doạ làm bé sợ mất chỗ dựa đúng lúc cần chỗ dựa nhất. Chuyện đi học là việc của gia đình đã quyết, nói chắc chắn nhưng không đặt tình thương làm điều kiện.
"Con sẽ gặp lại bạn cũ thường xuyên." Chỉ nói nếu ba mẹ thật sự sắp xếp được. Trẻ nhớ những lời hứa rất lâu. Nếu chưa chắc, nói: "Mình sẽ thử hẹn bạn đi chơi một hôm."
Bé hỏi khó, trả lời thế nào?
Câu bé hay hỏi nhất là "tại sao". Trẻ ba, bốn tuổi có thể hỏi một câu đó nhiều lần trong ngày, không phải vì không hiểu mà vì cần nghe lại để chắc. Ba mẹ trả lời cùng một câu, cùng giọng bình tĩnh. Sự nhất quán làm bé yên tâm hơn bất kỳ lời giải thích mới nào.
"Con không muốn đi trường mới" là câu thứ hai. Đây là lời nói về cảm xúc, không phải một cuộc thương lượng. Ba mẹ ghi nhận: "Con chưa muốn, vì con thích trường cũ, ba hiểu." Sau đó nhắc lại điều đã quyết: "Nhà mình đã chọn trường mới, và ba sẽ ở bên con lúc con làm quen." Tránh mở ra khả năng "nếu con không muốn thì thôi" khi người lớn không định đổi ý.
"Cô cũ có buồn không", "bạn cũ có nhớ con không" là những câu cho thấy bé đang nghĩ về sự gắn bó. Ba mẹ nói thật rằng cô và bạn cũng sẽ nhớ con, và gợi ý một việc cụ thể bé làm được như vẽ một bức tranh tặng cô, chụp một tấm ảnh cùng bạn.
Nếu bé hỏi điều ba mẹ chưa biết, như "cô mới có hiền không", "có cầu tuột không", cứ nói thật là chưa biết, rồi hẹn cùng tìm hiểu trong lần ghé thăm. Trả lời "mình cùng đi xem nhé" tốt hơn một lời hứa bịa ra cho bé yên.
Dùng trò chơi và câu chuyện để bé tập trước
Trẻ mầm non học qua chơi. Những trò dưới đây giúp bé "đi thử" ngày đầu nhiều lần ở nhà, nơi bé thấy an toàn, nên đến ngày thật mọi thứ bớt lạ:
- Chơi đóng vai đi học: dùng thú bông làm học sinh, bé làm cô hoặc làm bạn. Diễn cảnh chào ba mẹ ở cổng, ăn trưa, ngủ trưa, chờ đón. Để ý bé cho con thú bông khóc hay vui, đó là cách bé nói về mình.
- Kể chuyện có nhân vật giống bé: một chú thỏ chuyển đến khu rừng mới, lúc đầu nhớ bạn cũ, sau quen bạn mới. Ba mẹ tự bịa câu chuyện ngắn, kết thúc bằng cảnh được đón về.
- Vẽ trường mới sau khi ghé thăm: bé vẽ cái cổng, cái sân, cô giáo theo cách bé nhớ. Tranh không cần giống, chỉ để bé nhắc lại những điều đã thấy.
- Tập cụ thể một hai kỹ năng: tự mở hộp sữa, tự đi dép, nói câu "con muốn đi vệ sinh" với người lớn chưa quen. Những việc nhỏ này giúp bé bớt lúng túng trong lớp mới.
- Đếm ngày bằng vật cụ thể: mỗi tối bỏ một viên sỏi vào lọ, hết sỏi là ngày đi trường mới. Bé thấy được thời gian thay vì chỉ nghe nói.
Không cần làm hết. Chọn một hai trò bé thích và lặp lại. Nếu bé tỏ ra căng thẳng khi chơi, ba mẹ dừng lại và chơi trò khác, quay lại sau vài hôm.
Khi bé phản ứng mạnh hoặc không phản ứng gì
Có bé nghe tin rồi khóc, đòi ở trường cũ, giận ba mẹ cả buổi tối. Phản ứng này cho thấy bé hiểu chuyện và bé có gắn bó, đó là điều tốt. Ba mẹ ngồi cạnh, ôm nếu bé cho ôm, và không cố thuyết phục trong lúc bé đang buồn. Ngày mai nói lại, nhẹ hơn.
Có bé nghe xong rồi chạy đi chơi như không có gì. Ba mẹ đừng vội kết luận bé không quan tâm. Trẻ nhỏ thường xử lý thông tin từng chút, có khi vài hôm sau mới hỏi lại, hoặc biểu hiện bằng giấc ngủ chập chờn, bám người lớn hơn. Tiếp tục nhắc nhẹ, tiếp tục để ý.
Một số bé lớn hơn bắt đầu đặt điều kiện, như "con đi trường mới nếu mẹ mua đồ chơi". Ba mẹ có thể dùng một phần thưởng nhỏ cho những việc cụ thể như ngày đầu dũng cảm, nhưng không nên để việc đi học trở thành món hàng trao đổi kéo dài.
Nếu bé lo âu nhiều đến mức mất ngủ nhiều đêm, ăn kém rõ rệt hoặc sợ hãi những việc khác trước đây vẫn làm bình thường, ba mẹ nên hỏi ý kiến bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên viên tâm lý trẻ em. Phần lớn trẻ chỉ lo trong vài ngày, nhưng biết khi nào cần người có chuyên môn vẫn là điều nên có.
Giữ một lời kể chung trong cả nhà
Bé nghe chuyện chuyển trường từ nhiều người: ba, mẹ, ông bà, cô giúp việc, anh chị. Nếu mỗi người nói một kiểu, bé sẽ rối. Ông nói "trường cũ chán lắm", bà nói "con thích thì học trường cũ tiếp cũng được", bé sẽ nghĩ chuyện chưa chắc chắn và tiếp tục phản đối.
Trước khi báo tin cho bé, ba mẹ nên nói trước với người lớn trong nhà: lý do mình sẽ kể với con, ngày bắt đầu, ai đưa ai đón. Nhờ mọi người dùng cùng một lời kể và tránh bàn chuyện chọn trường trước mặt bé.
Với anh chị lớn hơn, có thể nhờ các con giúp em: kể lần đầu mình đi học, chơi đóng vai cùng em. Trẻ lớn thường thích vai người dẫn đường, và em nhỏ cũng nghe anh chị hơn nghe người lớn trong vài chuyện.
Người giúp việc hay người trông bé ở nhà cũng nên được báo. Họ thường là người ở cạnh bé buổi chiều, lúc bé mệt và hay kể chuyện nhất. Nếu họ vô tình nói "trường mới xa quá, tội con" hay "học trường cũ có phải sướng hơn không", bé sẽ nghe và nhớ. Ba mẹ có thể nhờ họ ghi lại những điều bé kể về trường mới trong ngày, để buổi tối ba mẹ có cái để trò chuyện tiếp với con.
Sau khi bé đã đi trường mới được vài tuần, lời kể của nhà mình cũng nên đổi theo: bớt nói về chuyện chuyển, nói nhiều hơn về những điều bé đang làm ở lớp mới. Cách nói này giúp bé hiểu chuyện chuyển trường đã xong và trường mới giờ là trường của con.
Ba mẹ đang tìm hiểu chương trình chuyển trường có lớp chuyển tiếp cho bé ở khu Quận 12 cũ có thể xem phần giới thiệu Sang Ngang Mầm Non của Global Star School trên trang chủ, gồm bốn cơ sở Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp và An Phú Đông.
Câu hỏi thường gặp
Có nên giấu bé chuyện chuyển trường đến sát ngày cho bé đỡ lo không?
Thường không nên. Báo quá sát ngày làm bé bị bất ngờ đúng lúc phải gặp người lạ, chỗ lạ. Khoảng một đến hai tuần trước là vừa với nhiều bé ba, bốn tuổi; bé nhỏ hơn thì cần trải nghiệm cụ thể như ghé thăm trường hơn là lời báo trước.
Bé hỏi đi hỏi lại vì sao phải đổi trường thì có bình thường không?
Bình thường. Trẻ mầm non hỏi lại để chắc chắn mọi thứ vẫn như lời ba mẹ nói. Ba mẹ trả lời bằng cùng một câu ngắn, giọng bình tĩnh. Sự nhất quán giúp bé yên tâm hơn là thêm lý do mới mỗi lần bé hỏi.
Có nên nói với bé lý do thật nếu lý do là trường cũ không an toàn?
Nên nói thật ở mức bé hiểu và không làm bé sợ, ví dụ "ba mẹ muốn con học ở chỗ khác phù hợp hơn". Không cần kể chi tiết sự việc khiến người lớn lo. Nếu bé đã trải qua điều không hay, ba mẹ nên hỏi chuyên viên tâm lý trẻ em cách trò chuyện phù hợp.
Bé nói ghét trường mới dù chưa đến lần nào thì ba mẹ làm gì?
Ghi nhận cảm xúc của bé mà không tranh luận, rồi rủ bé cùng đi xem trường. Trẻ nhỏ thường ghét điều mình chưa biết. Một lần ghé thăm vào giờ trẻ đang chơi thường làm thay đổi cách bé nói về trường mới nhiều hơn mọi lời thuyết phục.
Đọc sách tranh về đi học có giúp bé chuyển trường không?
Có thể giúp, nhất là những truyện có nhân vật chuyển đến nơi mới, nhớ nơi cũ rồi dần quen. Ba mẹ đọc rồi hỏi bé nhân vật cảm thấy thế nào. Câu chuyện cho bé một cách nói về cảm xúc của mình mà không bị hỏi thẳng.
Nếu bé có em nhỏ cũng chuyển cùng trường thì nói chuyện thế nào?
Nói chung với cả hai nhưng nhấn vào điều riêng của từng bé, vì hai con sẽ ở hai lớp khác nhau. Bé lớn có thể được giao vai trò nhỏ như chào em ở sân trường nếu trường cho phép. Tránh đặt áp lực bé lớn phải trông em.