Khi đưa con từ nước ngoài về Việt Nam học mầm non, ba mẹ cần chuẩn bị bốn việc chính: giấy tờ nhân thân của bé được công nhận ở Việt Nam, hồ sơ tiêm chủng có bản dịch, kế hoạch cho tiếng Việt của bé, và một thời gian làm quen khí hậu, nhịp sống trước khi vào lớp. Bé từ nước ngoài về được xét vào lớp như các bạn khác khi đúng độ tuổi và đủ hồ sơ; chỗ khác nằm ở giấy tờ và quãng làm quen.
Mỗi gia đình một hoàn cảnh: có bé sinh ra ở nước ngoài, mang quốc tịch Việt Nam, có bé mang thêm quốc tịch khác, có bé chỉ là người nước ngoài theo ba mẹ sang Việt Nam làm việc. Thủ tục giấy tờ khác nhau theo từng trường hợp, nên bài này nêu nguyên lý chung và những câu ba mẹ nên hỏi cơ quan chức năng.
Phần giấy tờ là bước đầu tiên nhưng không phải phần khó nhất. Bé phải quen một ngôn ngữ, một khí hậu, một nếp lớp học có khi rất khác; những tuần đầu ba mẹ chuẩn bị kỹ thì bé đỡ vất vả.
Giấy khai sinh cấp ở nước ngoài: ghi chú khai sinh và bản dịch
Nếu bé là công dân Việt Nam nhưng được đăng ký khai sinh tại cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài, theo Luật Hộ tịch năm 2014, việc khai sinh đó cần được ghi vào sổ hộ tịch Việt Nam, gọi là ghi chú khai sinh. Sau khi ghi chú, thông tin của bé có trong hệ thống hộ tịch, và bé có thể được cấp số định danh cá nhân, thuận tiện cho mọi thủ tục sau này, kể cả nhập học và đăng ký cư trú.
Ghi chú khai sinh có thể làm khi gia đình còn ở nước ngoài, qua cơ quan đại diện Việt Nam tại nước đó, hoặc làm sau khi về nước tại cơ quan đăng ký hộ tịch có thẩm quyền. Sau sắp xếp chính quyền hai cấp từ tháng 7/2025, thẩm quyền và nơi nộp hồ sơ có thể đã thay đổi so với trước, nên ba mẹ hỏi UBND phường, xã nơi cư trú hoặc tra cổng dịch vụ công trước khi làm. Giấy tờ nước ngoài thường phải được hợp pháp hoá lãnh sự và dịch sang tiếng Việt có chứng thực, trừ trường hợp được miễn theo điều ước quốc tế.
Một điểm hay bị bỏ sót là tên của bé. Giấy khai sinh nước ngoài có thể ghi họ tên theo thứ tự khác, thiếu dấu tiếng Việt, hoặc có thêm tên đệm theo ngôn ngữ nước đó. Khi ghi chú khai sinh và khi khai hồ sơ trường, ba mẹ nên thống nhất một cách viết tên duy nhất, để sổ tiêm, thẻ bảo hiểm và hồ sơ trường sau này không mỗi nơi một kiểu.
Nhiều gia đình về nước rồi mới biết cần ghi chú khai sinh, trong khi giấy tờ gốc cần hợp pháp hoá lại nằm ở nước ngoài. Nếu còn đang chuẩn bị về, ba mẹ nên làm phần này trước khi rời đi, hoặc ít nhất mang đủ bản chính và xin hợp pháp hoá xong ở nước sở tại.
Với bé mang quốc tịch nước ngoài, hồ sơ nhân thân là hộ chiếu và giấy tờ cư trú hợp lệ tại Việt Nam, như thị thực hay thẻ tạm trú theo diện của ba mẹ. Trường mầm non sẽ hỏi những giấy này; ba mẹ hỏi trường trước về bản sao, bản dịch cần nộp.
Bộ giấy tờ nên chuẩn bị theo từng trường hợp của bé
Bảng dưới là khung tham khảo để ba mẹ tự rà, không phải danh mục bắt buộc của văn bản nào. Trường và cơ quan chức năng có thể hỏi thêm hoặc bớt tuỳ quy định hiện hành:
| Trường hợp | Giấy tờ nhân thân | Lưu ý thêm |
|---|---|---|
| Công dân Việt Nam, khai sinh ở nước ngoài | Giấy khai sinh nước ngoài, đã ghi chú khai sinh; số định danh cá nhân nếu đã có | Làm ghi chú khai sinh trước khi đăng ký cư trú và nhập học cho gọn |
| Hai quốc tịch, có cả giấy tờ Việt Nam | Giấy tờ hộ tịch Việt Nam của bé; hộ chiếu các nước nếu có | Hỏi trường dùng giấy nào làm hồ sơ chính để thống nhất về sau |
| Quốc tịch nước ngoài | Hộ chiếu, thị thực hoặc thẻ tạm trú hợp lệ | Có thể cần bản dịch; theo dõi hạn thị thực của bé |
| Mọi trường hợp | Hồ sơ tiêm chủng và sức khoẻ, có bản dịch | Mang bản gốc khi đi khám, đi tiêm ở Việt Nam |
Bảng chỉ để ba mẹ không quên món nào. Trước khi về, gửi email hỏi trường dự định về danh sách giấy tờ áp dụng cho trẻ từ nước ngoài về, và hỏi cơ quan đại diện Việt Nam hoặc cổng dịch vụ công về thủ tục hộ tịch, cư trú của bé.
Hồ sơ tiêm chủng khác lịch trong nước: đối chiếu thế nào
Mỗi nước có lịch tiêm chủng riêng cho trẻ em. Một số vắc xin trong chương trình Tiêm chủng mở rộng của Việt Nam có thể không nằm trong lịch tiêm ở nước bé từng sống, hoặc ngược lại, bé đã được tiêm những mũi mà ở Việt Nam là tiêm dịch vụ. Điều quan trọng là có hồ sơ tiêm đầy đủ, ghi rõ tên vắc xin, ngày tiêm, để nhân viên y tế đối chiếu.
Ba mẹ nên mang theo sổ tiêm hoặc giấy xác nhận tiêm chủng bản gốc từ nước ngoài, xin thêm bản in từ hệ thống điện tử của nước đó nếu có, và chuẩn bị bản dịch tiếng Việt. Khi về, đưa bé đến trạm y tế phường, xã hoặc cơ sở tiêm chủng để nhân viên y tế xem hồ sơ, tư vấn những mũi cần bổ sung theo độ tuổi và theo lịch trong nước. Ba mẹ không tự quyết bỏ hay thêm mũi nào dựa trên đọc mạng.
Trường mầm non thường hỏi thông tin tiêm chủng khi nhận trẻ, vì ở môi trường tập thể, các bệnh như thuỷ đậu, sởi, tay chân miệng có thể lây nhanh. Hồ sơ rõ ràng giúp trường biết cần theo dõi gì và báo phụ huynh kịp thời khi lớp có ca bệnh.
Nếu bé có bệnh mạn tính, dị ứng, hoặc đang dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ ở nước ngoài, ba mẹ xin bản tóm tắt bệnh án, đơn thuốc có tên hoạt chất, và mang theo bản dịch. Bác sĩ ở Việt Nam sẽ cần thông tin này để tiếp tục theo dõi, và cô ở trường cần biết những điều phải làm khi bé có dấu hiệu bất thường.
Tiếng Việt của bé: khi bé nói ít hoặc chưa nói được
Nhiều bé lớn lên ở nước ngoài hiểu tiếng Việt khi ba mẹ nói ở nhà nhưng nói lại bằng ngôn ngữ của nước sở tại, hoặc chỉ nói được vài câu. Khi vào lớp mầm non ở Việt Nam, cô và bạn đều nói tiếng Việt, bé có thể im lặng nhiều ngày. Đó là giai đoạn bé nghe và quan sát, thường gặp ở trẻ học ngôn ngữ mới, không có nghĩa là bé gặp vấn đề.
Ba mẹ nên kể với cô về ngôn ngữ của bé: bé hiểu đến đâu, nói được những gì, có từ nào bé dùng để báo đói, khát, muốn đi vệ sinh, bị đau. Những từ cấp thiết này rất quan trọng trong tuần đầu. Có thể dạy bé vài câu tiếng Việt cho những nhu cầu đó trước ngày nhập học, và chép cho cô những từ bé hay dùng ở ngôn ngữ kia.
Ở nhà, ba mẹ tăng thời gian nói tiếng Việt với bé qua những việc thường ngày: nấu ăn cùng, đọc truyện tranh, hát. Không cần ép bé bỏ ngôn ngữ cũ; giữ được cả hai là một lợi thế. Nếu gia đình đang cân nhắc chương trình song ngữ để bé vừa giữ ngoại ngữ vừa học tiếng Việt, chuyện chọn chương trình đó được bàn riêng trên sangngang.com.
Nếu sau vài tháng bé vẫn rất ít giao tiếp ở cả hai ngôn ngữ, hoặc ba mẹ lo về khả năng nói của bé nói chung, nên trao đổi với bác sĩ nhi hoặc chuyên gia ngôn ngữ trẻ em để được đánh giá, thay vì chờ đợi hay tự kết luận.
Khí hậu, ăn uống và sức khoẻ những tháng đầu
Nắng nóng và ẩm. Bé từ xứ lạnh về miền Nam thường đổ mồ hôi nhiều, dễ rôm sảy, mệt khi chơi ngoài trời giữa trưa. Quần áo cotton mỏng, cho uống nước thường xuyên, tránh nắng gắt giữa ngày. Báo cô để cô nhắc bé uống nước và cho bé nghỉ trong bóng mát.
Muỗi và mùa mưa. Mùa mưa ở nhiều vùng của Việt Nam là mùa muỗi, và sốt xuất huyết là bệnh y tế địa phương thường nhắc phòng. Ba mẹ cho bé mặc quần áo dài khi ra ngoài lúc chiều tối, dọn chỗ đọng nước quanh nhà, và đưa bé đi khám khi bé sốt.
Món ăn ở trường. Bữa trưa ở trường mầm non Việt Nam thường có cơm, canh, món mặn, khác hẳn bữa trưa của nhiều nước. Bé có thể ăn ít những tuần đầu. Cho bé làm quen dần các món cơm canh ở nhà trước khi nhập học, và báo cô món bé thật sự không ăn được hoặc bị dị ứng.
Ốm vặt khi mới vào lớp. Trẻ mới vào môi trường tập thể thường ốm vặt nhiều hơn trong vài tháng đầu, nhất là khi vừa đổi khí hậu. Ba mẹ chuẩn bị tinh thần, sắp xếp người chăm khi bé phải nghỉ ở nhà, và đưa bé đi khám khi cần, không tự dùng thuốc mang từ nước ngoài về khi chưa hỏi bác sĩ.
Nhịp lớp học khác và chọn thời điểm nhập học
Lớp mầm non ở Việt Nam thường học cả ngày, ăn trưa và ngủ trưa tại lớp, sĩ số mỗi lớp có thể đông hơn ở nhiều nước. Bé quen ngủ trưa trong phòng riêng hoặc không quen ngủ trưa có thể thấy khó những tuần đầu. Ba mẹ hỏi trường giờ giấc một ngày, rồi tập dần giờ ăn, giờ ngủ trưa cho bé ở nhà trước ngày đi học.
Cách cô giao tiếp với phụ huynh cũng có thể khác. Nhiều trường ở Việt Nam trao đổi với ba mẹ qua nhóm nhắn tin của lớp, qua sổ liên lạc điện tử, hoặc nói nhanh vài câu lúc đón con, thay vì những buổi hẹn gặp định kỳ như ở một số nước. Ba mẹ hỏi trường cách liên lạc chính thức là gì, và nếu muốn trao đổi sâu về bé trong những tuần đầu, xin một buổi hẹn riêng với cô.
Về thời điểm, đừng cho bé vào lớp ngay ngày hôm sau khi xuống máy bay. Lệch múi giờ, mệt sau chuyến đi dài, nhà mới, thời tiết mới đã đủ để bé quấy. Một đến hai tuần ổn định ở nhà, đi dạo quanh khu, gặp ông bà, họ hàng, rồi mới đi học thường nhẹ nhàng hơn nhiều.
Nếu gia đình về vào giữa năm học, nên hỏi trường về chỗ trống trước khi về; trường tư thục thường linh hoạt hơn trường công lập về thời điểm nhận trẻ. Với trường công lập, cư trú và hướng dẫn tuyển sinh năm hiện hành của phường, xã là căn cứ, nên ba mẹ cần đăng ký cư trú cho bé sớm sau khi về.
Nếu gia đình về sống ở khu Quận 12 cũ của TP.HCM, Global Star School có chương trình Sang Ngang Mầm Non nhận bé chuyển đến ở bốn cơ sở Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp và An Phú Đông, có lớp chuyển tiếp cho những tuần đầu; học phí giữ như trường cũ, nhà trường xác nhận sau khi đối chiếu.
Câu hỏi thường gặp
Con sinh ở nước ngoài về Việt Nam học mầm non cần giấy tờ gì?
Thường cần giấy tờ nhân thân của bé được công nhận ở Việt Nam (với công dân Việt Nam là giấy khai sinh đã ghi chú khai sinh), thông tin cư trú, hồ sơ tiêm chủng và sức khoẻ có bản dịch. Ba mẹ hỏi trường dự định về danh sách áp dụng cho trẻ từ nước ngoài về.
Ghi chú khai sinh cho con làm ở đâu?
Có thể làm tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài khi gia đình còn ở đó, hoặc tại cơ quan đăng ký hộ tịch có thẩm quyền sau khi về nước. Sau sắp xếp chính quyền hai cấp năm 2025, ba mẹ hỏi UBND phường, xã hoặc tra cổng dịch vụ công để biết nơi nộp hiện hành.
Bé chưa nói được tiếng Việt có vào lớp mầm non được không?
Được. Nhiều bé im lặng vài tuần đầu để nghe và quan sát, đó là giai đoạn thường gặp khi học ngôn ngữ mới. Ba mẹ dạy bé vài câu cấp thiết, báo cô những từ bé hay dùng, và tăng thời gian nói tiếng Việt ở nhà.
Lịch tiêm ở nước ngoài khác Việt Nam thì có phải tiêm lại không?
Không tự quyết được. Ba mẹ mang hồ sơ tiêm bản gốc và bản dịch đến trạm y tế hoặc cơ sở tiêm chủng để nhân viên y tế đối chiếu và tư vấn những mũi cần bổ sung theo độ tuổi và lịch trong nước.
Về nước bao lâu thì nên cho bé đi học?
Nên cho bé một đến hai tuần ổn định ở nhà để quen múi giờ, khí hậu, nhà mới, rồi mới vào lớp. Cho bé vào lớp ngay sau chuyến bay dài dễ khiến những ngày đầu thêm khó khăn cho cả bé lẫn cô.
Bé quốc tịch nước ngoài có học trường mầm non Việt Nam được không?
Nhiều trường mầm non nhận trẻ có quốc tịch nước ngoài khi bé có hộ chiếu và giấy tờ cư trú hợp lệ tại Việt Nam. Ba mẹ hỏi trường trước về giấy tờ, bản dịch cần nộp và theo dõi hạn thị thực, thẻ tạm trú của bé.