Khi ba và mẹ không đồng ý về chuyện chuyển trường, cách đi tới quyết định chung thường gồm ba bước: mỗi người nói rõ điều mình lo và điều mình muốn giữ cho con, cả hai cùng nhìn vào cùng một nguồn thông tin như ghi chép, buổi gặp cô, buổi tham quan, và thống nhất một mốc thời gian để quyết định. Phần lớn bất đồng không nằm ở chỗ ai thương con hơn, mà ở chỗ mỗi người nhìn thấy một phần khác nhau của bức tranh.
Người đưa đón hằng ngày thấy những gì ở cổng trường; người ở nhà buổi tối nghe bé kể chuyện; ông bà nhìn bằng kinh nghiệm nuôi con của thế hệ trước. Ai cũng có lý của mình. Khi những phần đó được đặt cạnh nhau, quyết định thường hiện ra rõ hơn.
Bài này gợi ý cách bàn bạc, những câu hỏi giúp hai người hiểu nhau, cách làm việc với ông bà, và điều cần tránh để bé không bị cuốn vào chuyện của người lớn.
Vì sao hai người cùng thương con lại nhìn khác nhau?
Trong nhiều gia đình, mỗi người gánh một phần việc với con. Người đưa đón thấy bé khóc ở cổng, thấy cô bận rộn, thấy bãi xe đông đúc. Người không đưa đón chỉ nghe kể lại, có khi thấy bé buổi tối vẫn vui vẻ và nghĩ mọi chuyện đều ổn. Hai người dựa trên hai bộ thông tin khác nhau thì đi đến hai kết luận khác nhau là chuyện tự nhiên.
Mỗi người còn mang theo trải nghiệm riêng. Người từng có tuổi thơ chuyển trường nhiều lần có thể rất ngại cho con chuyển. Người từng học ở một nơi nghiêm khắc có thể nhạy cảm hơn với cách cô la mắng. Người làm trong ngành giáo dục có thể có quan điểm chắc chắn về phương pháp. Những trải nghiệm này hợp lý, nhưng cần được nói ra để người kia hiểu.
Cuối cùng là những lo lắng thực tế không phải lúc nào cũng được nói thẳng: chi phí, thời gian xin nghỉ để làm thủ tục, ai sẽ đưa đón ở trường mới. Một người phản đối chuyển trường có khi không phải vì nghĩ trường cũ tốt, mà vì lo mình sẽ gánh thêm phần việc đưa đón.
Còn có khác biệt về tính cách khi đối mặt với thay đổi. Có người thấy vấn đề là muốn hành động ngay; có người cần thời gian, cần đủ thông tin mới yên tâm. Không ai đúng hơn ai. Người hành động nhanh giúp gia đình không trì hoãn chuyện cần làm; người cẩn trọng giúp tránh những bước vội. Một quyết định tốt về trường cho con thường cần cả hai.
Hiểu được bất đồng đến từ đâu là bước đầu tiên để giải quyết nó. Nhiều cặp vợ chồng sau một lần nói chuyện thật sự nhận ra họ không bất đồng nhiều như tưởng.
Một buổi bàn bạc có cấu trúc
Thay vì bàn trong lúc vội, hay trong lúc vừa có chuyện bực mình, hai người có thể dành riêng một buổi tối, khi bé đã ngủ, và đi qua những bước sau:
- Mỗi người nói điều mình lo nhất, người kia chỉ nghe, không ngắt lời, không phản bác. Sau đó người nghe nhắc lại bằng lời của mình để chắc đã hiểu đúng.
- Mỗi người nói điều mình muốn giữ cho con, ví dụ sự ổn định, cô quen, quãng đường ngắn, sự an toàn, một môi trường vui hơn.
- Cùng liệt kê những sự việc đã biết chắc, tách khỏi những điều là cảm giác hay nghe người khác nói.
- Xác định những gì còn chưa biết, và cách để biết: gặp cô, tham quan trường khác, ghi chép thêm hai tuần, hỏi ý kiến bác sĩ nhi nếu liên quan sức khoẻ.
- Hẹn một mốc quyết định, và thống nhất trước rằng đến mốc đó sẽ cùng nhìn lại thông tin mới để chọn.
Cách làm này không bảo đảm hai người sẽ đồng ý ngay, nhưng biến cuộc tranh luận "chuyển hay không" thành một việc chung "tìm hiểu cho đủ để quyết".
Nếu buổi bàn bạc bắt đầu căng thẳng, có thể tạm dừng và hẹn hôm khác. Không có gì gấp đến mức phải chốt trong một buổi tối, trừ khi bé đang gặp nguy hiểm.
Những bất đồng hay gặp và cách tìm điểm chung
Bảng dưới gom một số kiểu bất đồng thường thấy giữa ba và mẹ, kèm hướng đi giúp hai bên gặp nhau ở giữa.
| Một người nghĩ | Người kia nghĩ | Hướng tìm điểm chung |
|---|---|---|
| Bé khóc mãi, phải chuyển ngay | Bé đang làm quen, chuyển là bỏ cuộc | Cùng đặt mốc vài tuần, cùng gặp cô, cùng xem ghi chép |
| Trường mới tốt hơn hẳn | Trường cũ đang ổn, không cần đổi | Cùng đi tham quan trường mới, dùng chung một bộ câu hỏi cho cả hai trường |
| Phải chuyển về gần nhà cho đỡ cực | Trường hiện tại tốt, cực một chút cũng được | Tính cụ thể thời gian đưa đón và ai gánh, chia lại việc trước khi quyết |
| Cô la con, không chấp nhận được | Cô nhắc nhở, con cũng nghịch | Cùng gặp cô để nghe trực tiếp, không dựa vào lời kể lại |
| Cho con học nơi nhiều hoạt động | Mầm non chỉ cần vui, an toàn | Cùng viết ra ba điều quan trọng nhất ở giai đoạn này của con |
Điểm chung nhất của các hướng này là cùng nhau làm một việc để có thêm thông tin, thay vì tiếp tục thuyết phục nhau bằng lời.
Khi ông bà có ý kiến khác
Ở nhiều gia đình Việt, ông bà đưa đón cháu, trông cháu buổi chiều, và tất nhiên có ý kiến về chuyện trường lớp. Có khi ông bà muốn chuyển cháu về trường gần nhà mình, có khi ông bà phản đối chuyển vì thấy trường cũ quen và cháu đang ổn. Ý kiến của ông bà thường dựa trên những gì ông bà thấy mỗi ngày ở cổng trường, đó là thông tin quý.
Ba mẹ nên mời ông bà kể cụ thể điều ông bà thấy, ghi nhận và cảm ơn, rồi đưa thông tin đó vào cuộc bàn bạc chung. Khi quyết định đã đưa ra, ba mẹ là người nói với ông bà, giải thích lý do một cách tôn trọng, nhất là khi quyết định khác với mong muốn của ông bà.
Nếu ông bà là người đưa đón chính, quyết định chuyển trường phải tính đến sức khoẻ và thời gian của ông bà. Một trường tốt hơn mà ông bà không đưa đón nổi sẽ tạo ra gánh nặng mới cho cả nhà.
Cũng có khi ông bà lo ở một khía cạnh khác: sợ cháu ở trường mới bị ăn uống kham khổ, sợ cháu không quen giấc trưa ở chỗ lạ, sợ cháu đi xa vất vả. Đưa ông bà cùng đi tham quan trường mới một buổi, để ông bà tận mắt thấy bếp, phòng ngủ, nghe cô nói chuyện, thường giải toả được nhiều lo lắng hơn mọi lời giải thích của ba mẹ.
Điều nên tránh là để bé nghe ông bà và ba mẹ tranh luận về trường của bé, hoặc nghe người lớn chê trường bé đang học. Bé không cần biết người lớn bất đồng; bé cần biết người lớn đang cùng nhau lo cho bé.
Viết ra một thoả thuận nhỏ trong nhà
Ai lo phần thủ tục. Liên hệ trường mới, chuẩn bị giấy tờ, báo nghỉ trường cũ, xử lý tiền cọc. Giao rõ cho một người chính, người kia hỗ trợ, tránh cảnh mỗi người tưởng người kia đã làm.
Ai đưa đón tuần đầu. Tuần đầu ở trường mới, bé thường cần người thân quen nhất đưa đón và có khi phải đón sớm. Thống nhất trước ai xin nghỉ ngày nào, ông bà hỗ trợ được bao nhiêu.
Khoản chi gia đình chấp nhận được. Không cần con số cụ thể với người ngoài, nhưng hai người cần cùng biết giới hạn của nhà mình, kể cả phần tiền cọc ở trường cũ có thể không lấy lại được.
Mốc xem lại. Sau một tháng ở trường mới, cả hai cùng nhìn lại bé đang thế nào, không phải để xem ai đúng ai sai mà để điều chỉnh nếu cần.
Điều gì khiến cả hai sẵn sàng đổi ý. Ví dụ nếu trường cũ thay đổi rõ ràng trong hai tuần tới thì ở lại, nếu tham quan trường mới thấy không như kỳ vọng thì chờ thêm. Nói trước điều kiện đổi ý giúp không ai thấy mình bị "thua".
Giữ bé ngoài cuộc tranh luận của người lớn
Không bàn trước mặt bé. Trẻ mầm non nghe hiểu nhiều hơn người lớn tưởng, dù có vẻ đang mải chơi. Nghe ba mẹ căng thẳng về trường của mình, bé có thể nghĩ mình là nguyên nhân.
Không hỏi bé để lấy phiếu. Kiểu "con thích trường cũ hay muốn đổi trường mới như mẹ nói" đặt bé vào thế phải chọn giữa ba và mẹ. Hỏi bé về cảm xúc thì được, hỏi bé để thắng người kia thì không.
Thống nhất một cách nói với bé. Khi đã quyết, cả hai cùng nói với bé một thông điệp giống nhau, đơn giản, tích cực. Bé cần thấy ba mẹ cùng một phía.
Không trách người kia khi có chuyện. Nếu sau khi chuyển, bé gặp khó khăn thích nghi, tránh những câu như "đã bảo đừng chuyển mà". Đây là lúc cả hai cùng giúp bé, không phải lúc tìm người sai.
Cho bé thấy người lớn hoà thuận. Cùng đưa bé đi tham quan trường mới, cùng dự ngày đầu nếu được. Hình ảnh ba mẹ cùng đi với bé là lời trấn an tốt nhất.
Khi vẫn không thống nhất được
Có những trường hợp hai người đã cố gắng mà vẫn không cùng một ý. Lúc đó có vài cách để không bị kẹt mãi. Một là cùng nhờ một người ngoài mà cả hai tin tưởng cho ý kiến: bác sĩ nhi đang theo dõi bé, một chuyên gia tâm lý trẻ em, một người bạn có kinh nghiệm và trung lập. Người ngoài không quyết thay, nhưng giúp hai bên nhìn lại lý lẽ của mình.
Hai là thử một bước nhỏ có thể quay lại: cho bé học thử vài buổi ở trường mới nếu trường có, đổi lớp trong cùng trường, hoặc thử một giải pháp đưa đón mới trong một tháng. Kết quả của bước thử nhỏ thường giúp cả hai thấy rõ hơn. Bước thử có ưu điểm là không ai phải nhượng bộ hoàn toàn: người muốn chuyển thấy mình được lắng nghe, người muốn chờ thấy mình vẫn còn đường lùi nếu kết quả không như mong đợi.
Ba là thoả thuận rằng người gánh phần lớn việc liên quan đến quyết định, như đưa đón, làm thủ tục, theo dõi bé tuần đầu, có tiếng nói lớn hơn trong lần này, với điều kiện cả hai cùng xem lại sau một thời gian.
Dù chọn cách nào, quan trọng là cả hai cùng cam kết làm cho quyết định đó thành công với bé, kể cả người không hoàn toàn đồng ý. Một quyết định chưa hoàn hảo mà cả nhà cùng ủng hộ thường tốt cho bé hơn một quyết định đúng mà một người vẫn ngấm ngầm phản đối.
Khi cả nhà đã thống nhất và muốn cùng đi xem một nơi mới ở khu Quận 12 cũ, chương trình Sang Ngang Mầm Non của Global Star School ở trang chủ nhận đăng ký tham quan cho cả gia đình tại bốn cơ sở.
Câu hỏi thường gặp
Ba muốn chuyển trường, mẹ không muốn thì nên nghe theo ai?
Không nên coi đây là chuyện nghe theo ai. Hai người nên nói rõ lý do của mình, cùng tìm thêm thông tin như gặp cô, tham quan trường khác, ghi chép vài tuần, và hẹn một mốc để quyết. Thường thì thông tin thêm sẽ khiến lựa chọn rõ hơn với cả hai.
Ông bà đưa đón cháu muốn chuyển trường gần nhà thì có nên theo không?
Ý kiến của ông bà đáng được cân nhắc nghiêm túc vì ông bà gánh việc đưa đón. Ba mẹ nên tìm hiểu trường gần nhà ông bà theo cùng tiêu chí với trường hiện tại, tính đến sức khoẻ của ông bà, rồi cả nhà cùng quyết.
Có nên hỏi ý kiến bé để giải quyết bất đồng giữa ba mẹ không?
Không nên dùng ý kiến của bé để phân xử. Bé mầm non chưa đủ khả năng cân nhắc, và bị đặt vào thế chọn giữa ba và mẹ có thể khiến bé lo lắng. Ba mẹ có thể hỏi bé thích gì, không thích gì ở lớp để có thêm thông tin.
Đã chuyển trường rồi mà bé khó thích nghi, người phản đối trách người kia thì sao?
Giai đoạn thích nghi khó khăn là chuyện thường gặp sau mọi lần chuyển. Hai người nên thống nhất từ trước rằng sẽ cùng nhau giúp bé qua giai đoạn này, và đặt một mốc để cùng xem lại. Trách nhau chỉ làm không khí gia đình căng thẳng, bé sẽ cảm nhận được.
Ba mẹ ly thân, không sống cùng nhau thì quyết định chuyển trường thế nào?
Nên trao đổi với nhau dựa trên lợi ích của bé, tính đến chỗ ở và lịch đưa đón của cả hai bên. Nếu có thoả thuận nuôi con, cần xem lại các điều liên quan. Trường hợp không tự thống nhất được, nhờ người trung gian hoặc tư vấn pháp lý có thể giúp.
Bao lâu thì nên đưa ra quyết định cuối cùng?
Trừ chuyện an toàn cần xử lý ngay, các trường hợp khác thường nên cho mình vài tuần để tìm hiểu, đủ để gặp cô, tham quan trường khác và quan sát bé. Đặt mốc cụ thể giúp tránh tình trạng bàn mãi không xong, trong khi bé vẫn đang chờ.