Bé ăn ít hay chưa ngủ được trưa ở trường trong vài tuần đầu là chuyện thường gặp và không phải là lý do để đổi trường. Đáng tính đến chuyện chuyển khi tình trạng kéo dài nhiều tuần, bé sụt cân hay kiệt sức rõ, ba mẹ đã trao đổi mà cách chăm sóc của trường không thay đổi, hoặc có những cách làm khiến bé sợ như ép ăn, doạ khi không ngủ.
Bữa ăn, giấc ngủ và chuyện vệ sinh chiếm phần lớn thời gian của bé ở trường mầm non, nhiều hơn mọi giờ học. Với lứa nhà trẻ và mầm, đây gần như là "chương trình chính". Vì vậy chuyện chăm sóc không hợp là một lý do chính đáng để ba mẹ cân nhắc, miễn là phân biệt được đâu là giai đoạn quen dần, đâu là vấn đề thật.
Bài viết giúp ba mẹ nhận ra dấu hiệu, hỏi đúng câu, phối hợp với trường, và cân nhắc khi nào đổi trường là cần. Bài không thay cho lời khuyên của bác sĩ nhi khi bé có vấn đề về cân nặng hay sức khoẻ.
Vì sao bé ăn ngủ ở trường khác hẳn ở nhà?
Ở nhà, bé ăn theo nhịp riêng, có người ngồi cạnh dỗ từng thìa, có món quen; ngủ trong phòng quen, có mùi gối quen, có người vỗ lưng. Ở trường, bé ăn cùng hàng chục bạn trong một khung giờ cố định, món ăn theo thực đơn chung, ngủ trên nệm trong phòng có nhiều bạn trở mình. Một bé ăn giỏi, ngủ ngoan ở nhà vẫn có thể ăn ít, thức suốt giờ trưa ở trường trong thời gian đầu.
Ngược lại cũng có: nhiều ba mẹ ngạc nhiên khi cô kể bé ăn hết suất, tự xúc, ngủ ngon, trong khi ở nhà bé đòi bón và thức khuya. Không khí cả lớp cùng ăn, cùng ngủ có sức kéo bé theo.
Vì vậy, khi đánh giá chuyện ăn ngủ, ba mẹ nên nhìn xu hướng theo tuần chứ không theo ngày, và nhìn cả bức tranh: bé có vui khi đón về không, tối có ăn bù không, cân nặng có giữ không, có tỉnh táo khi chơi không.
Thời tiết và sức khoẻ cũng ảnh hưởng. Những tuần nắng nóng, bé mọc răng, bé vừa khỏi ốm, bé ăn ít và ngủ chập chờn là chuyện dễ hiểu. Ghi chép theo tuần giúp ba mẹ thấy được những đợt như vậy và không vội quy cho trường.
Một điểm hay bị quên: thời gian đầu, bé có thể ăn ít ở trường rồi về nhà ăn rất nhiều. Đó là cách cơ thể tự điều chỉnh, không đáng lo nếu cân nặng của bé ổn định qua các lần khám định kỳ.
Lứa nhà trẻ và lứa mẫu giáo: điều cần chăm sóc khác nhau thế nào?
Với bé dưới ba tuổi, chuyện ăn ngủ vệ sinh gần như là toàn bộ một ngày ở trường. Bé còn ăn cháo, ăn thô từng giai đoạn, cần người bón hoặc kèm sát, ngủ nhiều giấc hoặc giấc trưa dài, còn mặc tã hoặc đang tập bỏ tã. Một cô phải chăm nhiều bé cùng lúc thì rất khó theo kịp nhịp riêng của từng bé. Vì vậy ở lứa này, tỉ lệ người lớn trên số trẻ và sự ổn định của người chăm là điều ba mẹ nên quan tâm hàng đầu.
Với bé ba đến năm tuổi, bé đã tự xúc, tự đi vệ sinh, giấc ngủ trưa ổn định hơn. Điều quan trọng chuyển sang chỗ lớp có tạo cho bé thói quen tự lập không: tự rửa tay, tự lấy khay, tự cất gối, tự mặc lại quần áo. Một lớp mẫu giáo vẫn bón cho cả lớp để nhanh có thể làm bé chậm tự lập, dù bé ăn hết suất.
Khi bé chuyển từ nhóm nhà trẻ lên lớp mầm, hay từ một trường chỉ nhận nhà trẻ sang trường có mẫu giáo, ba mẹ có thể thấy bé "tụt lại" trong ăn ngủ vì cách chăm sóc thay đổi theo hướng để bé tự làm nhiều hơn. Đây thường là chuyện của giai đoạn chuyển tiếp, không phải dấu hiệu trường mới chăm kém.
Hiểu được điều cần ở từng lứa giúp ba mẹ đặt câu hỏi đúng cho trường cũ lẫn trường mới, thay vì dùng một tiêu chuẩn chung kiểu "ăn hết suất là tốt".
Dấu hiệu nên theo dõi và dấu hiệu nên trao đổi ngay
Bảng dưới phân theo ba mảng chăm sóc chính. Cột giữa là những chuyện thường gặp, cột phải là những chuyện ba mẹ nên nêu với trường sớm.
| Mảng chăm sóc | Thường gặp, theo dõi thêm | Nên trao đổi với trường ngay |
|---|---|---|
| Bữa ăn | Ăn ít vài tuần đầu, kén món lạ, ăn chậm | Bé kể bị ép ăn, bị doạ, bị bỏ đói; sụt cân; dị ứng thức ăn không được chú ý |
| Giấc ngủ trưa | Chưa ngủ được, nằm im, thỉnh thoảng thức sớm | Bé sợ giờ ngủ, kể bị la, bị trùm chăn, phòng ngủ không có người trông |
| Vệ sinh | Tè dầm vài lần khi mới chuyển, ngại đi vệ sinh chỗ lạ | Thường về với quần áo ướt, hăm nặng, bé nhịn tiểu vì sợ, không được thay tã |
| Uống nước | Uống ít hơn ở nhà | Bé về khát, môi khô thường xuyên, bình nước gần như còn nguyên mỗi ngày |
| Sức khoẻ chung | Mệt khi đón về những tuần đầu | Kiệt sức kéo dài, hay ốm liên tục, ba mẹ không được báo khi bé sốt ở lớp |
Chuyện bé hay ốm khi mới đi học khá phổ biến vì bé tiếp xúc với nhiều mầm bệnh mới. Ba mẹ nên hỏi bác sĩ nhi về chuyện này, không nên vội quy hết cho trường.
Những câu nên hỏi trường về ăn, ngủ, vệ sinh
Bé ăn được bao nhiêu, ai ghi lại? Nhiều trường có sổ liên lạc, ứng dụng hoặc bảng ghi ở lớp. Nếu không có, hỏi xem cô có thể nhắn ngắn mỗi ngày trong vài tuần đầu không.
Khi bé không ăn, cô làm gì? Câu trả lời tốt thường là động viên, cho bé ăn chậm hơn, thử món khác trong bữa, báo ba mẹ. Câu trả lời đáng lo là "phải ép mới quen" hay "không ăn thì thôi".
Giờ ngủ trưa có ai trông, bé không ngủ được thì sao? Phòng ngủ cần có người lớn trực suốt. Bé không ngủ được nên được nằm nghỉ yên lặng, không bị doạ hay phạt.
Bé tè dầm, đi vệ sinh thì cô xử lý thế nào? Hỏi lớp có quần áo dự phòng không, bao lâu cô nhắc bé đi vệ sinh một lần, bé còn mặc tã thì thay tã thế nào.
Thực đơn được lập ra sao, dị ứng của bé được ghi chú ở đâu? Trẻ dị ứng thức ăn cần được ghi rõ với cả cô lớp và bếp. Hỏi xem trường có cách đánh dấu riêng không.
Phối hợp với trường trong hai đến bốn tuần
Trước khi nghĩ đến chuyện chuyển, nên thử một vòng phối hợp rõ ràng với trường. Trình tự gợi ý:
- Ghi lại tình trạng hiện tại: bé ăn bao nhiêu theo lời cô, ngủ trưa được không, về nhà có mệt không, cân nặng gần nhất.
- Gặp cô, kể những thói quen ở nhà giúp bé ăn và ngủ: món bé thích, cách bé ngủ (cần vỗ lưng, cần thú bông, cần nằm nghiêng), giờ bé hay buồn đi vệ sinh.
- Đề nghị vài điều chỉnh nhỏ: cho bé mang gối hoặc khăn quen, cho bé ngồi gần cô lúc ăn, cho ăn chậm hơn.
- Ở nhà, điều chỉnh dần giờ ăn, giờ ngủ trưa cuối tuần cho gần với giờ ở trường để cơ thể bé quen nhịp.
- Sau hai đến bốn tuần, cùng cô xem lại. Nếu có tiến triển, tiếp tục. Nếu không thay đổi và trường không có thêm cách nào, ghi nhận đó là một lý do để cân nhắc.
Trong lúc phối hợp, nếu bé sụt cân rõ hay có biểu hiện bất thường, đưa bé đi khám. Bác sĩ có thể giúp phân biệt chuyện do môi trường mới với chuyện do sức khoẻ.
Khi nào cách chăm sóc là lý do chính đáng để chuyển trường?
Có những cách làm không phải là chuyện bé cần thời gian làm quen, mà là cách chăm sóc không phù hợp với trẻ nhỏ. Ép ăn bằng cách bịt mũi, đổ thức ăn vào miệng, doạ khi bé không ăn; bắt bé nằm im bằng cách quát, trùm kín chăn; để bé mặc đồ ướt suốt buổi chiều; không cho bé đi vệ sinh khi bé xin. Nếu ba mẹ xác nhận được những điều này và trường không thay đổi sau khi đã được báo, đó là lý do rõ ràng để chuyển.
Ngoài ra còn có những trường hợp không ai làm sai, nhưng nhịp của trường không hợp với bé. Ví dụ bé cần ngủ trưa dài mà lớp chỉ cho ngủ ngắn, bé có chế độ ăn đặc biệt mà bếp không đáp ứng được, bé chậm tập đi vệ sinh mà lớp không có người hỗ trợ. Những trường hợp này cần được bàn thẳng thắn với trường; nếu trường nói rõ không thể điều chỉnh, ba mẹ nên tìm nơi phù hợp hơn mà không cần trách ai.
Trước khi chuyển, ba mẹ nên nói rõ với trường hiện tại lý do. Không phải để tranh luận, mà để trường có thông tin cải thiện, và để chính ba mẹ chắc rằng mình đã cho trường cơ hội. Nhiều gia đình sau cuộc nói chuyện này nhận được một đề nghị cụ thể, như cho bé ăn ở bàn có cô kèm hay đổi chỗ nằm ngủ gần cửa sổ, và thấy không cần chuyển nữa. Nếu trường chỉ trả lời rằng mọi bé đều như vậy, ba mẹ đã có câu trả lời của mình.
Khi tìm trường mới, hãy đến tham quan đúng giờ ăn trưa và giờ ngủ, không chỉ giờ học. Xem bé được cho ăn thế nào, cô ngồi ở đâu, phòng ngủ có người trông không, nhà vệ sinh có vừa tầm trẻ không. Những gì thấy trong ba mươi phút đó nói nhiều hơn mọi tờ giới thiệu.
Bé thoái lui sau khi chuyển: chuyện thường hay đáng lo?
Một số ba mẹ đã chuyển trường vì chuyện ăn ngủ, rồi lo lắng khi ở trường mới bé lại ăn ít, ngủ kém, thậm chí tè dầm trở lại. Đây là chuyện khá hay gặp. Môi trường mới khiến bé căng thẳng, và ăn, ngủ, vệ sinh là những thứ đầu tiên bị ảnh hưởng. Thường những biểu hiện này giảm dần sau vài tuần.
Ba mẹ nên kể với cô mới ngay từ đầu về những khó khăn bé từng gặp, để cô có sự chuẩn bị. Đừng kỳ vọng mọi thứ tốt lên ngay trong tuần đầu; hãy so sánh bé sau một tháng ở trường mới với bé trước khi chuyển.
Nếu sau một thời gian hợp lý mà bé vẫn gặp đúng những khó khăn cũ ở nơi mới, có thể vấn đề không nằm ở trường. Đó là lúc nên hỏi bác sĩ nhi hoặc chuyên gia dinh dưỡng, chuyên gia tâm lý trẻ em về những điều có thể giúp bé.
Trong mọi trường hợp, giữ cho bữa ăn và giờ ngủ ở nhà là những khoảng thời gian dễ chịu, không biến chúng thành nơi bù đắp căng thẳng, ép bé ăn bù hay bắt ngủ sớm bằng mọi giá. Bé cần ít nhất một nơi mà ăn ngủ là chuyện nhẹ nhàng.
Nếu đang ở khu Quận 12 cũ, ba mẹ có thể đặt lịch xem giờ ăn và giờ ngủ ở một trong bốn cơ sở của Global Star School qua chương trình Sang Ngang Mầm Non giới thiệu ở trang chủ.
Câu hỏi thường gặp
Bé ở nhà ăn giỏi nhưng ở trường ăn rất ít thì có sao không?
Trong vài tuần đầu, điều này khá thường gặp vì môi trường lạ. Nếu bé vẫn vui, tối ăn bù và cân nặng ổn định, thường không đáng lo. Nếu kéo dài nhiều tuần hoặc bé sụt cân, ba mẹ nên trao đổi với cô và cho bé đi khám.
Bé không chịu ngủ trưa ở trường có cần xin về sớm không?
Không nhất thiết. Nhiều bé không ngủ nhưng nằm nghỉ yên vẫn ổn. Nếu bé mệt nhiều vào buổi chiều, ba mẹ có thể hỏi trường về việc đón sớm hơn trong vài tuần đầu, hoặc điều chỉnh giờ ngủ cuối tuần cho gần với giờ ở trường.
Bé tè dầm ở lớp sau khi đã bỏ tã lâu rồi thì sao?
Khi đổi môi trường, bé có thể tạm thoái lui chuyện vệ sinh. Ba mẹ gửi thêm quần áo dự phòng, nhờ cô nhắc bé đi vệ sinh thường hơn, và không la mắng. Nếu kéo dài hoặc kèm đau rát, nên đưa bé đi khám.
Làm sao biết trường có ép bé ăn hay không?
Hỏi bé nhẹ nhàng về giờ ăn, chơi đóng vai cho bé làm cô cho búp bê ăn và quan sát cách bé làm. Ghé trường đúng giờ ăn nếu trường cho phép, hoặc hỏi các phụ huynh khác. Nếu bé tỏ ra sợ hãi rõ ràng mỗi khi nhắc đến giờ ăn, cần tìm hiểu kỹ.
Bé bị dị ứng thức ăn thì nên dặn trường thế nào?
Nên báo bằng văn bản kèm giấy của bác sĩ nếu có, nói rõ món cần tránh và biểu hiện khi bé bị dị ứng. Hỏi xem thông tin này được báo cho bếp và cô lớp thế nào, và khi có người thay ca thì họ có biết không.
Có nên cho bé mang đồ ăn riêng từ nhà vào lớp không?
Tuỳ quy định của từng trường, nhiều nơi không cho vì lý do an toàn thực phẩm và để các bé ăn giống nhau. Nếu bé có chế độ ăn đặc biệt theo chỉ định của bác sĩ, ba mẹ nên trao đổi với trường để tìm cách phù hợp.