Khi chuyển trường mầm non cho con, ba mẹ nên chọn trường mới theo thứ tự: an toàn và sự ổn định của người chăm sóc trước, rồi tới nếp ăn ngủ hợp với bé, quãng đường đưa đón mà cả nhà theo được lâu dài, và sau cùng mới tới chương trình học, cơ sở vật chất. Trường đẹp nhất, nhiều hoạt động nhất chưa chắc là trường hợp nhất với một đứa trẻ vừa phải rời lớp quen.
Lần chọn này khác lần đầu ở một điểm: ba mẹ đã biết con mình phản ứng thế nào với trường học. Bé ngủ trưa khó hay dễ, ăn chậm hay nhanh, quen một cô hay quen với nhiều người — những điều ấy giờ là dữ liệu thật, không còn là phỏng đoán. Bài này đưa ra một bảng xếp hạng tiêu chí, cách cân khi hai tiêu chí kéo về hai phía, và những điểm hay bị bỏ sót khi nhà đang vội.
Vì sao lần chọn thứ hai khó hơn lần đầu?
Lần đầu cho con đi học, phần lớn ba mẹ chọn theo lời giới thiệu, theo khoảng cách hoặc theo cảm giác khi bước vào cổng. Lần thứ hai thì có thêm áp lực: con đã trải qua một lần làm quen, giờ phải làm quen lại; gia đình có thể đang vội vì chuyển nhà, vì đổi giờ làm, hoặc vì một chuyện ở trường cũ khiến cả nhà không yên. Vội thì dễ chọn theo một tiêu chí duy nhất — gần hơn, rẻ hơn hoặc nhìn sang hơn — và bỏ qua phần còn lại.
Một điều nữa là kỳ vọng. Sau một trải nghiệm chưa vừa ý, ba mẹ hay tìm một trường "ngược hẳn" trường cũ: trường cũ đông thì tìm trường thật ít bé, trường cũ nhiều giờ học chữ thì tìm trường chỉ cho chơi. Phản ứng ấy dễ hiểu, nhưng ngược hẳn chưa chắc là đúng. Điều cần là một bảng tiêu chí đầy đủ, trong đó điều chưa vừa ý ở trường cũ được đặt đúng chỗ của nó chứ không lấn át mọi thứ khác.
Cũng nên nhớ rằng mỗi lần chuyển là một lần bé mất đi những gương mặt quen. Vì vậy mục tiêu của lần chọn này không chỉ là một trường tốt, mà là một trường bé có thể ở yên lâu dài, để không phải chuyển thêm lần nữa trong một hai năm tới. Tiêu chí "ở được lâu" vì thế đáng được cân ngang với tiêu chí "tốt hơn".
Bảng xếp tiêu chí theo thứ tự ưu tiên
Bảng dưới là một thứ tự gợi ý cho đa số gia đình. Mỗi nhà có thể đảo vài hàng, nhưng hai hàng đầu hiếm khi nên nhường chỗ:
| Thứ tự | Tiêu chí | Ba mẹ nhìn và hỏi gì | Vì sao xếp ở đây |
|---|---|---|---|
| 1 | An toàn | Cổng ra vào, cách giao nhận bé, khu bếp, cầu thang, sân chơi, quy định khi bé ốm hay té | Không có thứ gì bù được cho một lần sơ suất |
| 2 | Người chăm sóc | Số cô mỗi lớp, cô có ở trường lâu chưa, cách cô nói với trẻ | Bé gắn bó với người chứ không với toà nhà |
| 3 | Nếp ăn, ngủ, vệ sinh | Giờ ăn, cách cho ăn, chỗ ngủ, cách xử lý bé chưa tự đi vệ sinh | Chuyển trường là lúc bé dễ xáo trộn ăn ngủ nhất |
| 4 | Sĩ số và không gian | Số bé thực tế trong lớp, chỗ chơi trong nhà và ngoài trời | Lớp quá đông làm cô khó để ý bé mới |
| 5 | Đường đi và giờ giấc | Quãng đường giờ cao điểm, giờ đón trả, ngày nghỉ | Đường quá vất vả thì gia đình khó trụ lâu |
| 6 | Chương trình và hoạt động | Một ngày của bé gồm những gì, chơi và học xen thế nào | Quan trọng, nhưng chỉ có nghĩa khi năm điều trên đã ổn |
| 7 | Chi phí | Tổng các khoản trong năm, không chỉ học phí tháng | Phải bền được cả năm, không chỉ tháng đầu |
Thứ tự này không có nghĩa chương trình học là chuyện nhỏ. Nó chỉ có nghĩa là một chương trình hay đặt trong một lớp thiếu người trông, bếp ăn cẩu thả hoặc quãng đường làm cả nhà kiệt sức thì cũng không phát huy được.
An toàn và người chăm sóc: hai thứ nhìn ngay trong lần ghé đầu tiên
Cách trường giao và nhận bé. Ai được đón bé, trường đối chiếu người đón thế nào, có sổ hoặc ứng dụng ghi người đón không, khi người lạ đến đón thì cô xử lý ra sao. Một trường trả lời rõ ràng những câu này thường cũng chặt chẽ ở những chỗ ba mẹ không nhìn thấy.
Cổng, cầu thang, ổ điện, khu bếp. Ba mẹ không cần là chuyên gia để thấy cổng có người trực hay không, cầu thang có chắn cho trẻ nhỏ không, ổ điện ở tầm tay bé có che không, bé có đi lại được vào khu bếp không. Những thứ này nhìn một lần là đủ biết.
Cô ở trường bao lâu rồi. Hỏi thẳng cô chủ nhiệm lớp dự kiến của bé đã làm ở trường bao lâu, năm ngoái lớp có đổi cô giữa chừng không. Trẻ mới chuyển đến cần một người lớn ổn định để bám; cô thay liên tục làm bé phải làm quen đi làm quen lại.
Cách cô nói chuyện với trẻ. Đứng ngoài lớp năm phút, nghe giọng cô: cô gọi tên bé, ngồi xuống ngang tầm mắt bé, hay đứng cao nói vọng xuống, quát cả lớp. Không cần đánh giá cả trường qua năm phút ấy, nhưng nó cho một cảm nhận thật hơn mọi tờ giới thiệu.
Khi bé ốm, té, cắn bạn. Hỏi trường đã từng gặp tình huống nào, báo cho ba mẹ lúc nào và bằng cách nào. Câu trả lời "chưa bao giờ có chuyện gì" nghe yên tâm nhưng ít thật; câu trả lời kể được một quy trình cụ thể mới đáng tin.
Nếp ăn, ngủ và vệ sinh: chỗ bé mới chuyển đến dễ lệch nhất
Những tuần đầu ở trường mới, thứ đổi nhiều nhất với bé thường không phải bài học mà là bữa ăn, giấc ngủ và chuyện đi vệ sinh. Một bé quen ngủ trưa có gối riêng, có cô vỗ lưng, chuyển sang trường cho cả lớp nằm chung trên tấm nệm lớn và tắt đèn đúng giờ sẽ cần thời gian. Một bé ăn chậm quen được ngồi lâu, sang trường dọn mâm đúng giờ sẽ có những bữa ăn dở dang.
Vì vậy khi chọn trường mới, ba mẹ nên hỏi cụ thể: bữa chính và bữa phụ lúc mấy giờ, bé ăn tự xúc hay cô đút, bé ăn không hết thì cô xử lý thế nào, có ghi lại bé ăn được bao nhiêu để báo ba mẹ không. Với giấc ngủ: bé ngủ ở đâu, mang gối mền riêng được không, bé không ngủ được thì làm gì, cô có ở cạnh trong giờ ngủ không. Với vệ sinh: bé còn mang bỉm thì trường có nhận không, có tập cho bé bỏ bỉm không và tập thế nào.
Không có câu trả lời đúng tuyệt đối. Điều ba mẹ tìm là độ khớp: cách của trường mới càng gần cách bé đã quen, tuần đầu càng nhẹ. Khác nhiều cũng không sao nếu cô sẵn lòng nghe ba mẹ kể thói quen của bé và có kế hoạch chuyển dần. Trường nói "ở đây bé nào cũng theo nếp chung, vài hôm là quen" thì nên hỏi thêm vài hôm đó cô làm gì để giúp bé.
Sĩ số, không gian và quãng đường: những thứ quyết định gia đình có trụ được lâu
Sĩ số là con số nên hỏi thẳng và hỏi số thật, không phải số tối đa trên giấy. Điều lệ trường mầm non của Bộ Giáo dục và Đào tạo có quy định số trẻ tối đa trong mỗi nhóm, lớp theo độ tuổi; ba mẹ có thể đối chiếu, nhưng điều quan trọng hơn là lớp con sẽ vào hiện có bao nhiêu bé và mấy cô. Với một bé mới chuyển đến, lớp ít bé hơn nghĩa là cô có nhiều thời gian để ý hơn trong mấy tuần đầu.
Không gian không chỉ là phòng lớn hay nhỏ. Hỏi bé được ra sân, ra ngoài trời bao nhiêu trong ngày; ngày mưa thì chơi ở đâu; góc chơi trong lớp có đồ bé tự lấy được không. Ở nhiều khu phố đông của TP.HCM, sân chơi là thứ hiếm; trường có sân nhỏ nhưng cho bé ra đều đặn đôi khi tốt hơn trường có sân lớn mà ít dùng.
Quãng đường thì nên tính bằng giờ thật, không bằng cây số. Một trường cách nhà ba cây số nhưng phải qua một nút giao kẹt xe giờ cao điểm có thể tốn thời gian hơn trường cách năm cây số đi đường thông. Ba mẹ nên chạy thử đúng giờ đưa và giờ đón ít nhất một lần trước khi chốt, và nghĩ đến ngày mưa lớn, ngày ba hoặc mẹ đi công tác. Trường tốt mà mỗi ngày đưa đón là một cuộc vật lộn thì vài tháng sau gia đình lại phải tính chuyện chuyển tiếp.
Chương trình học và chi phí: cân sau nhưng phải cân kỹ
Khi năm tiêu chí đầu đã ổn, chương trình học là thứ giúp ba mẹ chọn giữa hai, ba trường còn lại. Ba mẹ nên xin xem một ngày của bé trong lớp: bé chơi tự do bao lâu, có hoạt động vận động, đọc truyện, âm nhạc, có giờ học theo nhóm nhỏ không. Một chương trình tốt cho trẻ mầm non thường cân bằng giữa chơi và học, không nhồi chữ, không bắt ngồi im lâu. Ba mẹ quan tâm chương trình song ngữ có thể đọc thêm phần riêng về chuyển sang trường song ngữ ở trang Sang Ngang, vì đó là một câu chuyện riêng với những câu hỏi riêng.
Chi phí nên tính theo năm chứ không theo tháng. Ngoài học phí còn có tiền ăn, phí đầu năm, đồng phục, đồ dùng, hoạt động ngoại khoá, phí giữ chỗ, và các khoản thu khi bé nghỉ. Ba mẹ xin bảng các khoản bằng văn bản, hỏi khoản nào hoàn lại khi bé nghỉ dài ngày, khoản nào không. Đặc biệt khi chuyển giữa năm, hỏi trường mới có tính phí đầu năm trọn vẹn hay tính theo phần năm học còn lại.
Một mẹo nhỏ: ghi chi phí cả năm của trường cũ và các trường đang cân nhắc vào cùng một bảng, cùng một cách tính. Nhiều khi trường nhìn có vẻ đắt hơn lại ít khoản phát sinh, và ngược lại. So đúng cách thì quyết định đỡ cảm tính hơn.
Cân khi hai tiêu chí kéo về hai phía
Hiếm có trường nào đạt cả bảy tiêu chí. Khi phải đánh đổi, ba mẹ có thể đi theo các bước sau:
- Gạch những trường không đạt hai tiêu chí đầu, dù các mặt khác hấp dẫn đến đâu.
- Với các trường còn lại, mỗi người lớn trong nhà chấm riêng từng tiêu chí, không bàn trước, rồi mới đặt các bảng cạnh nhau.
- Chỗ nào hai người chấm lệch nhau nhiều, quay lại hỏi trường thêm thay vì tranh luận ở nhà.
- Hỏi: nếu chọn trường này, điều gì có nguy cơ làm nhà mình phải chuyển tiếp trong năm tới? Trường có rủi ro ấy thấp nhất thường là lựa chọn bền.
- Nếu còn phân vân giữa hai trường, xin cho bé học thử hoặc ghé lớp một buổi ở cả hai, quan sát bé chứ không chỉ quan sát trường.
Cách làm này giúp tránh chuyện cả nhà bị cuốn theo một điểm sáng duy nhất — một sân chơi đẹp, một lời hứa chương trình — mà bỏ qua chuyện đưa đón hằng ngày hay sự ổn định của cô.
Ba mẹ ở khu Quận 12 cũ đang tính đổi trường cho con có thể tìm hiểu chương trình Sang Ngang Mầm Non của Global Star School tại bốn cơ sở Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp và An Phú Đông: học phí giữ như trường cũ, nhà trường xác nhận sau khi đối chiếu. Ba mẹ để lại thông tin ở form trên trang để được hẹn lịch ghé xem lớp.
Câu hỏi thường gặp
Chuyển trường mầm non có nên ưu tiên trường gần nhà nhất không?
Gần nhà là lợi thế lớn vì giúp gia đình trụ lâu, nhưng chỉ nên ưu tiên khi trường đó đã đạt hai tiêu chí an toàn và người chăm sóc ổn định. Gần mà thiếu hai điều này thì quãng đường ngắn không bù được. Nên tính khoảng cách bằng thời gian đi thật vào giờ cao điểm.
Trường mới nhiều hoạt động hơn trường cũ có phải là tốt hơn cho bé?
Chưa chắc. Trẻ mầm non cần thời gian chơi tự do, nghỉ ngơi và một nhịp ngày ổn định. Lịch dày hoạt động có thể làm bé mới chuyển đến mệt và khó thích nghi hơn. Ba mẹ nên nhìn sự cân bằng của một ngày thay vì đếm số môn hay số hoạt động.
Nên đi xem bao nhiêu trường trước khi chọn trường mới?
Thường hai đến bốn trường là vừa để có cái so sánh mà không bị rối. Xem quá nhiều trường trong thời gian ngắn dễ khiến các ấn tượng trộn lẫn. Ba mẹ nên ghi chép theo cùng một bảng tiêu chí sau mỗi lần ghé để đối chiếu cho công bằng.
Có nên hỏi trường mới vì sao các bé khác chuyển đi không?
Có thể hỏi nhẹ nhàng, ví dụ năm vừa rồi lớp có nhiều bé chuyển đi giữa năm không và thường vì lý do gì. Trường trả lời cởi mở, nêu được lý do thật như chuyển nhà, lên lớp một, thường là dấu hiệu tốt. Không nên biến câu hỏi thành chất vấn.
Ba và mẹ chọn hai trường khác nhau thì làm sao?
Mỗi người chấm riêng theo cùng một bảng tiêu chí, rồi đặt cạnh nhau xem lệch ở đâu. Thường chỗ lệch là thứ cần hỏi thêm chứ không phải chỗ để thắng thua. Nếu vẫn chưa ngã ngũ, cho bé ghé lớp ở cả hai trường và quan sát phản ứng của bé.
Có nên chọn trường mới vì anh chị hoặc bạn quen của bé đang học ở đó?
Một gương mặt quen giúp tuần đầu nhẹ hơn, nhưng đó chỉ là điểm cộng, không thay được hai tiêu chí an toàn và người chăm sóc. Bạn quen cũng có thể học khác lớp hoặc chuyển đi. Ba mẹ vẫn chấm trường theo cùng bảng tiêu chí như mọi trường khác.