Có nên chuyển trường mầm non cho con hay không phụ thuộc vào ba điều: vấn đề ba mẹ thấy có kéo dài và lặp lại không, ba mẹ đã nói với trường hiện tại mà tình hình không đổi chưa, và trường mới có thật sự giải quyết được đúng vấn đề đó không. Khi cả ba câu đều là "có", chuyển trường thường là quyết định đúng. Khi chỉ một câu là "có", ba mẹ nên chờ thêm và tìm hiểu tiếp.
Riêng chuyện an toàn thì khác: nếu ba mẹ thấy dấu hiệu con bị đối xử thô bạo, bị bỏ mặc, hay trường để trẻ ra khỏi cổng mà không ai hay, thì không cần chờ đủ ba điều. Việc đầu tiên là bảo vệ con, sau đó mới tính chuyện trường nào.
Bài này đưa ra năm câu hỏi ba mẹ có thể tự trả lời trong một buổi tối, một bảng cân nhắc được – mất, và cách ghi chép để quyết định dựa trên điều đã xảy ra chứ không phải trên một ngày tồi tệ. Các bài khác trong mục này đi sâu vào từng lý do cụ thể: bé sợ đi học, chuyện an toàn, bữa ăn – giấc ngủ, chương trình, đường xa.
Vì sao chuyện đổi trường mầm non khó quyết hơn ba mẹ nghĩ?
Với người lớn, đổi chỗ làm là chuyện của một người. Với một em bé ba, bốn tuổi, đổi trường là đổi gần hết thế giới ban ngày: cô quen, bạn quen, chỗ ngủ quen, mùi bữa trưa quen, đường đi quen. Trẻ nhỏ chưa đủ vốn từ để nói ra mình mất gì, nên thứ ba mẹ thấy thường là hành vi: khóc lại ở cổng, ngủ chập chờn, bám mẹ hơn. Vì thế mỗi lần chuyển đều có một cái giá, kể cả khi trường mới tốt hơn.
Ngược lại, ở lại một nơi không hợp cũng có giá. Một đứa trẻ ngày nào cũng đi học trong căng thẳng, hay một gia đình ngày nào cũng chạy đua với giờ đón, sẽ trả giá dần dần mà ít ai đếm. Khó ở chỗ hai cái giá này không đặt cạnh nhau được bằng con số.
Thêm nữa, ba mẹ thường quyết định trong lúc cảm xúc lên cao: sau một buổi đón con thấy con mếu máo, sau một lần nhắn tin cho cô mà không được trả lời, sau khi nghe một phụ huynh khác kể chuyện. Những lúc ấy rất dễ nghĩ "phải chuyển ngay". Một quyết định tốt cần tách được chuyện của một ngày ra khỏi chuyện của nhiều tuần.
Cuối cùng, mỗi gia đình có hoàn cảnh riêng. Trường hợp với nhà này có thể là chỗ không hợp với nhà kia; lời khuyên "chuyển đi" hay "cố thêm" của người ngoài chỉ nên là tham khảo.
Năm câu hỏi ba mẹ nên tự trả lời trước khi quyết định
Lấy một tờ giấy, mỗi người trả lời riêng rồi mới so với nhau. Cách này giúp thấy được chỗ hai người nhìn khác nhau, thay vì một người nói và người kia gật cho xong.
- Chính xác thì điều gì đang không ổn? Viết ra một hai câu cụ thể, ví dụ "con về nhà đói nhiều buổi trong tuần" hay "lớp thường không có cô trong phòng lúc con ngủ dậy", thay vì "trường không tốt".
- Chuyện đó đã kéo dài bao lâu, xảy ra mấy lần? Một tuần khó khăn sau kỳ nghỉ khác với hai tháng liền. Nếu chưa ghi lại, hãy bắt đầu ghi từ hôm nay.
- Trường đã biết chưa, và đã phản hồi thế nào? Nhiều vấn đề được giải quyết sau một cuộc nói chuyện thẳng thắn với cô chủ nhiệm hoặc người phụ trách.
- Nếu chuyển, trường mới làm khác ở điểm nào? Nếu chưa trả lời được bằng điều đã tận mắt thấy khi tham quan, thì có thể chỉ đang đổi một vấn đề lấy một vấn đề khác.
- Con và gia đình đang ở giai đoạn nào? Sắp có em bé, sắp chuyển nhà, bé vừa ốm dậy hay vừa đổi lớp — những lúc này thêm một thay đổi lớn có thể quá sức với bé.
Nếu câu một chỉ trả lời được bằng cảm giác chung chung, ba mẹ nên quan sát thêm vài tuần. Nếu câu ba là "đã nói nhiều lần mà không đổi" và câu bốn có câu trả lời rõ, quyết định chuyển thường đã chín.
Bảng cân nhắc: lý do nào thường đáng chuyển, lý do nào nên chờ
Bảng dưới gom những lý do ba mẹ hay nêu nhất. Đây là điểm khởi đầu để bàn với nhau, không phải bảng chấm điểm trường học hay chấm điểm con.
| Lý do | Thường đáng tính chuyển khi | Thường nên chờ, thử cách khác khi |
|---|---|---|
| An toàn của trẻ | Có dấu hiệu bị đối xử thô bạo, bỏ mặc, quản lý cổng lỏng lẻo lặp lại | Một va chạm nhỏ giữa trẻ đã được trường báo và xử lý rõ ràng |
| Bé sợ đến lớp | Kéo dài nhiều tuần, kèm thay đổi ăn ngủ ở nhà, bé kể chuyện đáng lo | Mới vào lớp, sau kỳ nghỉ dài, sau khi ốm, khóc lúc chia tay rồi chơi bình thường |
| Ăn, ngủ, vệ sinh | Đã trao đổi mà cách chăm sóc vẫn không đổi, bé sút cân, kiệt sức | Bé kén món mới, cần thời gian quen giờ ngủ trưa |
| Chương trình học | Mục tiêu gia đình và cách trường làm đi hai hướng khác nhau rõ rệt | Ba mẹ chỉ nghe nói trường khác "dạy nhiều hơn" |
| Đường xa, giờ đón | Lịch làm việc đổi hẳn, ngày nào cũng trễ, bé ngồi xe quá lâu | Bất tiện vài tuần do sửa đường, đổi ca tạm thời |
| Bạn bè, hàng xóm chuyển | Hiếm khi đủ là lý do chính | Gần như luôn nên cân nhắc thêm lý do khác |
Hàng cuối được đưa vào vì đây là lý do khá phổ biến. Bạn thân của con chuyển đi là chuyện buồn, nhưng trẻ mầm non kết bạn mới tương đối nhanh; chuyển theo bạn rồi bạn lại chuyển tiếp là chuyện có thật.
Ghi chép hai đến ba tuần: cách tách một ngày tồi khỏi một vấn đề thật
Cách đơn giản nhất để quyết định bớt cảm tính là ghi lại. Mỗi tối, ba hoặc mẹ dành hai phút ghi vào điện thoại: con đi học có khóc không, lúc đón con trông thế nào, con ăn ở trường ra sao theo lời cô hay theo sổ liên lạc, con có kể gì về lớp, về cô, về bạn, tối đó con ngủ thế nào. Không cần đánh giá, chỉ cần ghi sự việc.
Sau hai đến ba tuần, đọc lại. Thường sẽ thấy một trong hai bức tranh. Bức tranh thứ nhất: phần lớn ngày bình thường, vài ngày khó khăn rơi đúng vào lúc bé mệt, lúc nhà có chuyện, lúc thời tiết đổi. Bức tranh thứ hai: những điều đáng lo lặp lại theo một kiểu, ví dụ cứ thứ hai là khóc dữ, cứ ngày cô phụ nghỉ là con về lem luốc, cứ hỏi đến giờ ngủ là con im lặng.
Bức tranh thứ hai là thứ đem đi nói chuyện với trường được, vì nó cụ thể. Nó cũng là thứ giúp hai vợ chồng, hay ông bà, cùng nhìn một sự thật thay vì mỗi người một ấn tượng. Và nếu cuối cùng gia đình quyết định chuyển, cuốn ghi chép này giúp ba mẹ biết mình cần hỏi gì ở trường mới.
Một lưu ý: lời kể của trẻ mầm non quý nhưng chưa chính xác về thời gian và nguyên nhân. Ghi nguyên lời bé, không đặt câu hỏi gợi ý kiểu "cô có đánh con không", vì trẻ nhỏ hay trả lời theo cách người lớn hỏi.
Cái giá của việc chuyển trường mà ba mẹ nên tính trước
Những tuần thích nghi lại từ đầu. Phần lớn trẻ cần vài tuần để quen trường mới; có bé nhanh hơn, có bé lâu hơn. Trong thời gian đó có thể khóc lại ở cổng, ăn ít, ngủ trưa chưa được. Ba mẹ cần chuẩn bị thời gian đưa đón linh hoạt hơn trong giai đoạn này.
Mất những gắn bó đang có. Cô chủ nhiệm hiểu tính con, người bạn con hay nhắc tên mỗi tối. Với bé, đây là mất mát thật, dù nhỏ trong mắt người lớn. Một buổi chia tay đàng hoàng giúp bé khép lại chuyện cũ nhẹ nhàng hơn.
Tiền đã đóng và thủ tục. Tiền cọc, học phí đóng trước, phí đầu năm ở trường cũ chưa chắc được hoàn đủ, và trường mới cũng có khoản riêng. Hãy đọc lại hợp đồng trước khi báo nghỉ; chủ đề này có mục riêng trên trang.
Rủi ro trường mới cũng không hợp. Không trường nào hoàn hảo. Nếu ba mẹ chuyển vì một điều chung chung, rất dễ gặp lại điều đó ở chỗ mới. Đó là lý do câu hỏi số một và số bốn ở trên quan trọng.
Sức của chính ba mẹ. Tìm trường, tham quan, làm hồ sơ, đưa đón tuần đầu cần nhiều buổi xin nghỉ. Nếu gia đình đang ở giai đoạn quá tải, có khi chọn đúng thời điểm còn quan trọng hơn chọn đúng trường.
Khi nào không cần đi hết năm câu hỏi?
Năm câu hỏi và cuốn ghi chép ở trên dành cho phần lớn các tình huống, nơi ba mẹ có thời gian. Có hai nhóm trường hợp mà cách "quan sát thêm vài tuần" không phù hợp.
Nhóm thứ nhất là dấu hiệu về an toàn của trẻ: vết thương không ai giải thích được, lời kể lặp lại về việc bị đối xử thô bạo, trẻ ra khỏi cổng mà không ai hay. Lúc đó việc đầu tiên là cho con ở nhà với người thân, ghi lại sự việc và báo đúng nơi; các bước cụ thể và nơi có thể báo tin nằm trong bài về dấu hiệu an toàn của cùng mục này. Chuyện tìm trường mới để sau, khi con đã an toàn và cả nhà đã bình tĩnh.
Nhóm thứ hai ít được nhắc hơn: chính trường thay đổi lớn. Trường đổi chủ và thay gần hết giáo viên trong một thời gian ngắn, trường chuyển sang địa điểm khác xa hơn hẳn, trường thông báo thôi nhận lứa tuổi của con từ năm học tới, hay một nhóm lớp độc lập được cơ quan quản lý yêu cầu dừng hoạt động. Khi đó ngôi trường ba mẹ đã chọn không còn là ngôi trường ấy nữa, và câu hỏi "có nên chuyển" thật ra đã thành "chuyển lúc nào, sang đâu".
Với nhóm thứ hai, ba mẹ vẫn nên hỏi trường về kế hoạch cụ thể và thời hạn, vì có nơi chuyển giao khá êm, giữ lại được cô chủ nhiệm. Điều cần tránh là chờ tới ngày cuối mới đi tìm chỗ, khi các trường xung quanh đã kín lớp đúng độ tuổi.
Sau khi đã quyết: những việc nên làm theo thứ tự
Khi gia đình đã thống nhất chuyển, thứ tự hợp lý thường là: tìm và tham quan trường mới, xác nhận trường mới còn chỗ và ngày nhận bé, đọc lại hợp đồng trường cũ, rồi mới báo nghỉ. Làm ngược lại, báo nghỉ trước khi có chỗ mới, rất dễ rơi vào cảnh bé phải ở nhà vài tuần không ai trông, hoặc phải nhận một chỗ vội vàng.
Song song, hãy bắt đầu kể cho con nghe một cách đơn giản, đúng mức con hiểu: con sẽ học ở một trường mới, ở đó có cô mới, có đồ chơi mới, và con vẫn có thể gặp lại bạn cũ vào dịp nào đó nếu gia đình sắp xếp được. Đừng hứa điều không chắc làm được.
Với trường cũ, nên giữ mối quan hệ tốt: báo nghỉ đúng hạn, cảm ơn cô, xin nhận xét về con nếu trường có sổ theo dõi. Trường cũ dù không hợp vẫn là nơi đã chăm con một thời gian, và đôi khi gia đình còn cần một giấy xác nhận từ đó.
Một việc nhỏ nữa thường bị quên: xin trường cũ những thông tin về thói quen của con mà cô đã ghi nhận, như món bé ăn được, bé có dị ứng gì, bé ngủ trưa cần gì. Những điều này giúp cô ở trường mới bắt nhịp với con nhanh hơn trong tuần đầu.
Nếu ba mẹ ở khu Quận 12 cũ của TP.HCM và đang tìm một nơi có lớp chuyển tiếp cho bé sang ngang, có thể tham khảo chương trình Sang Ngang Mầm Non của Global Star School ở trang chủ, nơi giới thiệu bốn cơ sở Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp và An Phú Đông.
Câu hỏi thường gặp
Bé mới học được một tháng đã muốn chuyển trường có vội không?
Thường là hơi vội, vì một tháng đầu là lúc phần lớn trẻ còn đang làm quen. Trừ khi có dấu hiệu về an toàn, ba mẹ nên ghi chép thêm hai đến ba tuần, nói chuyện với cô chủ nhiệm về điều mình thấy, rồi mới quyết định.
Chuyển trường nhiều lần có ảnh hưởng đến bé không?
Mỗi lần chuyển bé phải làm quen lại người chăm sóc và nếp sinh hoạt. Một hai lần có lý do rõ ràng thường không sao nếu gia đình chuẩn bị kỹ; chuyển liên tục vì lý do chung chung thì bé ít có cơ hội gắn bó với ai. Nếu lo, ba mẹ nên hỏi ý kiến chuyên gia tâm lý trẻ em.
Nghe phụ huynh khác chê trường thì có nên chuyển theo không?
Chưa nên. Hãy hỏi lại họ chuyện cụ thể là gì, rồi tự quan sát xem điều đó có xảy ra với con mình không. Mỗi lớp, mỗi cô, mỗi đứa trẻ một khác; điều không hợp với gia đình này chưa chắc là vấn đề với gia đình kia.
Có nên hỏi ý kiến bé trước khi chuyển trường không?
Có thể hỏi để hiểu cảm xúc của con, nhưng quyết định là của người lớn. Trẻ mầm non chưa đủ khả năng cân nhắc lợi hại dài hạn, và hỏi "con có muốn đổi trường không" có khi làm bé lo lắng thêm. Nên hỏi nhẹ về điều bé thích và không thích ở lớp.
Đang giữa năm học thì có chuyển trường mầm non được không?
Thường được, vì mầm non không có kỳ thi chuyển cấp. Điều cần kiểm là trường mới còn chỗ ở lớp đúng độ tuổi không, và quy định báo nghỉ, hoàn phí của trường cũ. Chi tiết về thời điểm và thủ tục có các mục riêng trên trang này.
Làm sao biết trường mới thật sự tốt hơn trường cũ?
Không có cách chắc chắn tuyệt đối, nhưng ba mẹ nên đi tham quan vào giờ học thật, hỏi đúng những điều đang khiến mình lo ở trường cũ, và nếu được thì cho bé học thử vài buổi. Điều tận mắt thấy đáng tin hơn lời giới thiệu.