Cha hoặc mẹ đều có thể làm thủ tục chuyển trường mầm non cho con, vì theo Bộ luật Dân sự năm 2015, cha mẹ là người đại diện theo pháp luật của con chưa thành niên. Ông bà, cô dì hay người thân khác muốn làm thay thì cần ba mẹ uỷ quyền, và nhiều trường sẽ muốn nghe xác nhận trực tiếp từ ba mẹ. Bé đang sống với người giám hộ thì người giám hộ làm.
Trên thực tế, đa số gia đình không gặp vướng mắc gì: một người đi nộp, người kia biết và đồng ý. Câu hỏi này chỉ trở nên quan trọng khi ba mẹ đi làm xa và ông bà chăm bé, khi ba mẹ đang ly thân hoặc đã ly hôn, khi hai người chưa thống nhất chuyện chuyển, hay khi bé đang ở với người thân không phải ba mẹ.
Bài này trả lời từng tình huống theo nguyên lý chung của pháp luật về hôn nhân gia đình và dân sự. Đây không phải tư vấn pháp lý cho một vụ việc cụ thể; khi có tranh chấp, ba mẹ nên hỏi luật sư hoặc Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước của tỉnh, thành phố nơi mình sống.
Một mình ba hoặc mẹ có làm thủ tục chuyển trường cho con được không?
Được. Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định cha mẹ có quyền và nghĩa vụ ngang nhau trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con. Trong sinh hoạt hằng ngày, một người đứng ra làm việc với trường được hiểu là đại diện cho cả gia đình, và trường không đòi chữ ký của cả hai. Phiếu thông tin ở hầu hết trường mầm non có chỗ ghi cả ba và mẹ, nhưng chỉ cần một người ký.
Điều nên làm là hai người thống nhất trước khi nộp. Không phải vì trường đòi, mà vì việc chuyển trường kéo theo nhiều chuyện chung: ai đưa đón, khoản phí mới chia thế nào, bé sẽ thay đổi giờ giấc ra sao. Một người tự quyết rồi báo người kia sau thường dẫn tới tranh cãi, và bé là người cảm nhận rõ nhất không khí căng thẳng đó.
Có một trường hợp ba mẹ nên chú ý: bé đang được hưởng chế độ miễn, giảm học phí hay hỗ trợ chi phí học tập theo chính sách của Nhà nước. Hồ sơ hưởng chế độ thường gắn với trường bé đang học, nên khi chuyển đi, người làm thủ tục cần hỏi trường cũ và trường mới về việc chuyển tiếp hồ sơ này, để bé không bị gián đoạn chế độ trong học kỳ chuyển trường.
Khi điền hồ sơ, hãy ghi đủ thông tin liên lạc của cả ba và mẹ, kể cả khi chỉ một người đưa đón thường xuyên. Lúc bé ốm hay có sự cố, trường cần gọi được người thứ hai nếu người thứ nhất không nghe máy.
Ông bà, người thân làm thay thì cần những gì?
Giấy uỷ quyền hoặc xác nhận của ba mẹ. Nhiều gia đình ba mẹ đi làm xa, ông bà ở nhà chăm bé và là người trực tiếp đưa đón. Ông bà hoàn toàn có thể đi tìm trường, tham quan, nộp giấy tờ. Nhưng phần ký thoả thuận, đóng phí, đăng ký người được đón bé thì trường thường cần ba mẹ xác nhận. Cách gọn nhất là ba mẹ viết giấy uỷ quyền ghi rõ người được uỷ quyền làm những việc gì; có trường chấp nhận xác nhận qua tin nhắn hoặc cuộc gọi với ban giám hiệu.
Giấy uỷ quyền nên ghi gì. Họ tên, số định danh của ba hoặc mẹ và của người được uỷ quyền; tên bé và ngày sinh; những việc được làm như nộp hồ sơ, ký phiếu thông tin, nhận giấy tờ ở trường cũ, đưa đón; thời hạn uỷ quyền. Việc có cần chứng thực chữ ký hay không tuỳ trường yêu cầu; ba mẹ nên hỏi trước để làm một lần cho đủ.
Ông bà ở trường cũ và trường mới là hai người khác nhau. Ví dụ bà nội đón ở trường cũ nhưng bà ngoại sẽ đón ở trường mới. Hãy xoá tên người không còn đón ra khỏi danh sách ở trường cũ khi bé nghỉ, và đăng ký đúng người ở trường mới, kèm ảnh nếu trường yêu cầu.
Ba mẹ vẫn nên có mặt ít nhất một lần. Ngay cả khi ông bà lo hết, ba mẹ nên dành một buổi đến trường mới, gặp cô và ban giám hiệu. Cô cần biết ba mẹ là ai, nghĩ gì về con, để khi có chuyện cần bàn thì không chỉ nói qua người trung gian.
Ba mẹ đang ly thân hoặc đã ly hôn thì ai quyết định chuyển trường?
Sau ly hôn, trên thực tế người trực tiếp nuôi con là người lo việc học hằng ngày, trong đó có chọn và đổi trường; người kia vẫn là cha hoặc mẹ của bé. Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 cũng quy định người không trực tiếp nuôi con vẫn có nghĩa vụ, quyền thăm nom con và không ai được cản trở việc này. Vì vậy người trực tiếp nuôi có thể làm thủ tục chuyển trường, nhưng nếu việc chuyển làm thay đổi đáng kể khả năng thăm nom của người kia, như chuyển hẳn sang tỉnh khác, nên trao đổi trước để tránh tranh chấp.
Khi đang ly thân, chưa có quyết định của toà, cả hai vẫn là cha mẹ với quyền ngang nhau. Trường không có cách nào và cũng không có trách nhiệm phân xử ai đúng ai sai. Thực tế, nhiều trường sẽ ngần ngại nếu biết hai bên đang tranh chấp chuyện con ở đâu học đâu, và có thể đề nghị gia đình thống nhất trước.
Một điểm rất thực tế: danh sách người được đón bé. Nếu có bản án hay quyết định của toà hạn chế quyền của một bên, ba mẹ cần đưa bản sao cho trường mới để trường biết mà xử lý. Không có giấy tờ, trường thường không thể tự ý từ chối cho cha hoặc mẹ ruột gặp hay đón con. Đây là phần nên nói thẳng với ban giám hiệu ngay từ đầu.
Ai ký, ai nộp: tóm tắt theo từng tình huống
Bảng dưới tóm tắt nguyên lý chung. Trường cụ thể có thể yêu cầu thêm giấy tờ, nên ba mẹ hỏi trước khi đến:
| Tình huống | Ai làm thủ tục | Nên chuẩn bị thêm |
|---|---|---|
| Ba mẹ sống chung | Ba hoặc mẹ | Thông tin liên lạc của cả hai |
| Ba mẹ đi làm xa, ông bà chăm | Ông bà làm việc với trường, ba mẹ xác nhận | Giấy uỷ quyền, danh sách người đón |
| Ba mẹ đã ly hôn | Người trực tiếp nuôi con | Bản sao quyết định về người nuôi con nếu trường hỏi |
| Ba mẹ đang ly thân, chưa có quyết định | Cha hoặc mẹ, nên có sự đồng thuận | Trao đổi bằng tin nhắn hoặc văn bản giữa hai bên |
| Bé sống với người giám hộ | Người giám hộ | Giấy tờ chứng minh việc giám hộ theo quy định |
| Bé sống với người thân, ba mẹ vẫn là đại diện | Người thân làm thay theo uỷ quyền | Giấy uỷ quyền, xác nhận của ba mẹ |
Giám hộ ở đây là giám hộ theo Bộ luật Dân sự, được đăng ký theo thủ tục hộ tịch, khác với việc ông bà "trông giùm" bé. Nếu ông bà nuôi bé lâu dài mà chưa có giấy tờ giám hộ, các việc hành chính vẫn phải do ba mẹ đứng tên hoặc uỷ quyền.
Một bên phản đối thì trường mới xử lý thế nào?
Trường mầm non không phải nơi phân xử chuyện nhà, nên khi biết cha và mẹ chưa thống nhất, trường thường chọn cách an toàn cho mình: tạm hoãn ký thoả thuận, đề nghị hai người cùng đến một buổi, hoặc chỉ nhận khi người đứng tên hồ sơ đúng là người đang trực tiếp nuôi bé. Cũng có trường vẫn nhận vì giấy tờ hợp lệ, rồi một hôm người kia đến cổng hỏi han, đòi gặp con, hoặc đề nghị trường cho bé nghỉ. Khi đó cô là người lúng túng nhất, còn bé là người chứng kiến.
Nếu chưa có quyết định nào của toà về người nuôi con, trường thường không có căn cứ để gạt ý kiến của cha hay mẹ ruột. Vì vậy người đứng ra làm thủ tục nên nói trước với ban giám hiệu rằng gia đình đang có bất đồng, đưa thông tin liên lạc của cả hai, và đề nghị trường báo cho mình khi người kia đến. Nói trước giúp trường chuẩn bị, tốt hơn nhiều so với để trường tự phát hiện ở cổng trong giờ đón trẻ.
Mọi trao đổi về việc chuyển nên để lại dấu vết: tin nhắn, thư điện tử, biên bản nếu có hoà giải. Khi cần, hoà giải ở cơ sở hoặc hỏi Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước của tỉnh, thành phố là bước nên làm trước khi mâu thuẫn kéo vào trường học của con. Còn cách để hai người đi tới một quyết định chung, chuyên mục khi nào nên chuyển trường trên trang có bài riêng cho trường hợp ba mẹ bất đồng.
Bé ở luân phiên hai nhà: ai đứng tên hồ sơ, ai nhận thông báo?
Có những gia đình sau ly hôn hoặc vì công việc mà bé ở nhà ba vài ngày, nhà mẹ vài ngày, hoặc ở với ông bà trong tuần. Về giấy tờ, trường chỉ cần một người đứng tên trên thoả thuận và chịu trách nhiệm đóng phí, nhưng nên có đủ thông tin của người lớn ở cả hai nhà. Hai bên nên thống nhất trước ai ký, ai đóng khoản nào, biên lai ghi tên ai, để sau này không phải hỏi lại trường những chuyện trường không nắm.
Kênh liên lạc là chỗ hay rối nhất. Nếu chỉ một nhà ở trong nhóm tin nhắn của lớp, nhà kia sẽ lỡ thông báo nghỉ lễ, ngày bé cần mang đồ, hay tin bé sốt giữa trưa. Ba mẹ có thể đề nghị cô thêm cả hai người vào kênh chung, hoặc giao hẳn cho một người nhận rồi chuyển tiếp ngay trong ngày. Danh sách người đón cũng phải có người của cả hai nhà, kèm lịch ngày nào ai đón, để cô không lúng túng khi thấy một gương mặt lạ ở cổng.
Với trường công lập, hồ sơ xét theo nơi cư trú đã đăng ký của bé chứ không theo nơi bé ở nhiều ngày hơn, nên người đứng tên cần hỏi kỹ điều kiện cư trú trước khi nộp. Còn chuyện nên chọn trường gần nhà nào và giữ nếp cho bé giữa hai nơi, chuyên mục chuyển nhà, chuyển tỉnh trên trang có bài riêng về bé sống luân phiên giữa hai nhà.
Rút hồ sơ ở trường cũ: ai được nhận giấy tờ của bé?
Giấy tờ của bé ở trường cũ, như phiếu sức khoẻ, nhận xét, xác nhận đã học, thường được giao cho cha mẹ hoặc người được cha mẹ uỷ quyền. Trường mầm non thường cẩn trọng việc này vì liên quan thông tin cá nhân của trẻ. Nếu ông bà đến nhận, ba mẹ nên báo trước với trường và gửi kèm giấy uỷ quyền hoặc xác nhận qua kênh liên lạc chính thức của lớp.
Đồ dùng cá nhân của bé, như chăn, gối, quần áo dự phòng, tác phẩm vẽ, thì người đưa đón thường xuyên có thể nhận. Chỉ cần nói trước với cô để cô gói sẵn, tránh cảnh người thân đến nơi mà cô không biết đưa gì.
Cuối cùng, khi bé đã nghỉ, hãy đề nghị trường cũ xoá tên những người đưa đón ra khỏi danh sách và cập nhật thông tin liên lạc nếu trường còn cần gửi giấy tờ. Ở trường mới, đăng ký đúng và đủ người đón ngay từ ngày đầu, kể cả người chỉ thỉnh thoảng đón thay. Nếu ba mẹ đang tìm chỗ mới cho con ở khu Quận 12 cũ của TP.HCM, chương trình Sang Ngang Mầm Non của Global Star School nhận bé chuyển đến ở bốn cơ sở Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp và An Phú Đông; học phí giữ như trường cũ, nhà trường xác nhận sau khi đối chiếu. Ba mẹ cứ mang theo những câu hỏi trong bài khi đến tham quan.
Câu hỏi thường gặp
Bố dượng hoặc mẹ kế có làm thủ tục chuyển trường cho bé được không?
Về nguyên tắc, bố dượng, mẹ kế không phải người đại diện theo pháp luật của bé nếu chưa có thủ tục nhận con nuôi. Họ có thể đi cùng, đưa đón, nhưng phần ký thoả thuận và quyết định nên do cha hoặc mẹ ruột đang nuôi bé đứng tên hoặc uỷ quyền.
Giấy uỷ quyền cho ông bà có cần công chứng không?
Tuỳ trường yêu cầu. Nhiều trường mầm non chấp nhận giấy uỷ quyền viết tay kèm xác nhận trực tiếp của ba mẹ qua điện thoại; một số trường muốn có chứng thực chữ ký. Ba mẹ nên hỏi trước để chỉ phải làm một lần.
Người không nuôi con có quyền đến trường thăm bé không?
Luật quy định người không trực tiếp nuôi con có quyền thăm nom con. Việc thăm ở trường còn phụ thuộc vào nội quy đón, gặp trẻ của trường. Nếu có quyết định của toà hạn chế quyền thăm nom, người nuôi con cần đưa bản sao cho trường.
Trường có được hỏi về tình trạng hôn nhân của ba mẹ không?
Trường không cần biết chuyện riêng của ba mẹ, nhưng cần biết ai là người liên lạc và ai được đón bé. Ba mẹ chỉ nên chia sẻ những gì liên quan đến việc chăm sóc và an toàn của con.
Mẹ đơn thân làm thủ tục cho con có cần thêm giấy gì không?
Thường không. Giấy khai sinh của bé là căn cứ xác định người mẹ, và người mẹ là người đại diện theo pháp luật. Phiếu thông tin chỉ cần ghi người liên lạc, không bắt buộc ghi thông tin người cha.
Bé đang ở với ông bà quê, ba mẹ ở thành phố thì nộp hồ sơ thế nào?
Ông bà có thể làm việc với trường gần nhà theo uỷ quyền của ba mẹ. Nếu trường là công lập, cần hỏi kỹ điều kiện về cư trú của bé, vì nơi bé thực tế sống và nơi đăng ký cư trú có thể khác nhau.