Không có cách nào đúng cho mọi nhà. Chuyển hai bé cùng lúc gọn việc cho ba mẹ, hai anh chị em có nhau ở nơi mới, nhưng cả hai cùng chịu thay đổi một lúc. Chuyển lệch nhau thì bé lớn đi trước "dò đường", ba mẹ có thời gian hiểu trường, nhưng phải đưa đón hai nơi trong một thời gian.
Quyết định thường xoay quanh bốn điều: tuổi và khả năng thích nghi của từng bé, trường mới có lớp phù hợp cho cả hai không, lịch đưa đón của gia đình, và thời điểm bé lớn sắp lên lớp một. Một bé hai tuổi và một bé năm tuổi có nhu cầu rất khác nhau khi đổi trường.
Bài này trả lời những câu ba mẹ có từ hai con trở lên hay hỏi: chuyển cùng lúc hay lệch, bé nào đi trước, có nên cho hai bé học chung trường hay không, xếp lớp chung hay riêng, và những chuyện nhỏ về đưa đón, giấy tờ, chi phí cần tính trước.
Chuyển cùng lúc và chuyển lệch nhau: so sánh nhanh
Bảng dưới đặt hai cách cạnh nhau để ba mẹ thấy mỗi cách được gì, mất gì. Các dòng không có trọng số như nhau; mỗi gia đình sẽ thấy một hai dòng quan trọng hơn hẳn:
| Khía cạnh | Chuyển cùng lúc | Chuyển lệch nhau |
|---|---|---|
| Đưa đón | Một điểm, một giờ | Hai điểm trong một thời gian |
| Tâm lý của bé | Có anh chị em ở cùng nơi mới, nhưng cả hai cùng mất chỗ quen | Một bé vẫn giữ nếp cũ, bé kia có thể kể lại trường mới cho em |
| Ba mẹ làm quen trường | Phải hiểu hai lớp cùng lúc | Có thời gian thấy trường vận hành trước khi gửi bé thứ hai |
| Thủ tục, tiền ở trường cũ | Giải quyết một lần | Hai đợt, có thể phải tính phí lẻ tháng |
| Rủi ro chọn sai | Cả hai bé cùng phải đổi lại nếu không hợp | Phát hiện sớm qua bé đi trước |
| Sức của ba mẹ | Một tháng vất vả dồn | Vất vả kéo dài nhưng nhẹ hơn mỗi đợt |
Nhiều gia đình chọn một cách giữa: cho hai bé chuyển trong cùng một tháng nhưng cách nhau một hai tuần, để bé thứ nhất qua được tuần đầu khó nhất trước khi bé thứ hai bắt đầu.
Nếu chuyển lệch, bé nào nên đi trước?
Cách hay được chọn là cho bé lớn đi trước. Bé lớn thường đã nói được nhiều, kể lại được trường mới ra sao, và khi bé nhỏ đến, bé lớn có thể đóng vai người dẫn đường: "Đây là sân chơi của chị, trưa nay mình ăn cơm ở đây". Với bé nhỏ, nghe anh chị kể về trường mỗi tối giúp trường mới bớt xa lạ trước cả khi đặt chân đến.
Nhưng có trường hợp nên ngược lại. Nếu bé lớn đang học năm cuối mầm non và chỉ còn vài tháng nữa là lên lớp một, có thể để bé lớn học trọn năm ở trường cũ và chỉ chuyển bé nhỏ. Như vậy bé lớn không phải đổi hai lần liên tiếp trong một năm, một lần sang trường mầm non mới và một lần vào tiểu học.
Cũng có trường hợp bé nhỏ đi trước vì lớp nhà trẻ ở trường mới có chỗ ngay, còn lớp mẫu giáo của bé lớn phải chờ. Khi đó, ba mẹ nên cho bé lớn cùng đi đón em vài buổi để làm quen trường, dù chưa học. Đến lúc bé lớn chuyển sang, trường đã không còn là nơi hoàn toàn lạ.
Có nhất thiết hai bé phải học cùng một trường không?
Không nhất thiết. Cùng trường thì tiện đưa đón, hai bé thấy nhau ở sân chơi, ba mẹ chỉ phải làm quen một nhóm cô và một bộ nội quy. Nhiều trường tư thục còn có ưu tiên chỗ cho anh chị em của bé đang học. Đây là lý do đa số gia đình muốn hai bé cùng trường.
Nhưng có những trường hợp học khác trường lại hợp hơn. Bé nhỏ dưới hai tuổi có thể hợp với một nhóm trẻ nhỏ gần nhà, ít bé, cô chăm sát, trong khi bé lớn hợp với trường mẫu giáo có nhiều hoạt động hơn. Hoặc trường hợp bé lớn sắp lên lớp một và muốn học năm cuối ở một trường gần trường tiểu học dự định. Hoặc trường mới chỉ còn chỗ cho một bé.
Nếu buộc phải học hai nơi, hãy tính kỹ thời gian đưa đón thật vào giờ cao điểm, người nào phụ trách điểm nào, và phương án khi một người bận. Hai trường cách nhau mười phút trên bản đồ có thể thành ba mươi phút lúc bảy giờ sáng. Nhiều nhà ban đầu chấp nhận hai nơi rồi phải chuyển thêm một lần chỉ vì đưa đón quá sức.
Hai bé cùng trường thì xếp chung lớp hay riêng lớp?
Thường là riêng lớp theo độ tuổi. Trường mầm non xếp lớp theo năm sinh, nên hai anh chị em cách nhau từ một tuổi trở lên thường ở hai lớp khác nhau. Một số trường có lớp ghép nhiều độ tuổi, khi đó hai bé có thể ở cùng lớp.
Học cùng lớp có lợi và có thiệt. Bé nhỏ yên tâm khi có anh chị bên cạnh trong những tuần đầu. Nhưng bé lớn có thể bị đặt vào vai "trông em" thay vì được chơi và học theo nhịp của mình, còn bé nhỏ dựa vào anh chị mà chậm kết bạn với người khác.
Sinh đôi là trường hợp riêng. Với bé sinh đôi, nhiều trường để ba mẹ chọn học chung hay tách lớp. Không có câu trả lời đúng cho mọi cặp; có cặp cần ở cạnh nhau, có cặp phát triển tốt hơn khi mỗi bé có không gian riêng. Ba mẹ có thể hỏi cô sau vài tuần quan sát.
Cho hai bé gặp nhau trong ngày. Nếu khác lớp, hỏi trường xem hai bé có giờ chơi chung ở sân hay không. Biết rằng anh chị đang ở ngay toà nhà bên cạnh là một chỗ dựa lớn với bé nhỏ trong tuần đầu.
Bé nhỏ chưa đủ tuổi vào lớp ở trường mới thì sao?
Không phải trường mầm non nào cũng nhận trẻ từ rất sớm. Có trường chỉ nhận từ mười tám tháng, có trường từ hai tuổi, có trường chỉ có mẫu giáo từ ba tuổi. Nếu bé lớn hợp với một trường nhưng trường đó chưa nhận bé nhỏ, gia đình đứng trước ba lựa chọn: chuyển bé lớn trước, giữ bé nhỏ ở nơi cũ hoặc ở nhà; chờ đến khi bé nhỏ đủ tuổi rồi chuyển cả hai; hoặc chọn một trường khác nhận được cả hai.
Lựa chọn đầu thường hợp lý nhất nếu nơi cũ của bé nhỏ vẫn ổn và quãng đưa đón chịu được. Bé nhỏ dưới hai tuổi gắn với người chăm nhiều hơn với bạn, nên giữ bé ở một chỗ quen thêm một thời gian là có lợi. Đến khi bé nhỏ đủ tuổi, bé lớn đã quen trường mới và có thể giúp em làm quen.
Lựa chọn thứ ba, đổi sang một trường nhận cả hai, nghe gọn nhưng ba mẹ nên kiểm kỹ xem trường đó có thật sự hợp với bé lớn không, hay chỉ tiện cho việc đưa đón. Chọn trường vì tiện mà bỏ qua nhu cầu của bé lớn có thể dẫn đến một lần chuyển nữa sau vài tháng. Dù chọn cách nào, hãy hỏi trường của bé lớn xem có ưu tiên chỗ cho bé nhỏ khi đủ tuổi không, và đăng ký trước nếu được.
Một người đưa đón hai con: tính lịch thế nào cho đỡ cực?
Đưa đón hai bé là phần ba mẹ hay đánh giá thấp nhất khi chuyển trường. Buổi sáng phải cho hai bé ăn, thay đồ, đội mũ, ngồi xe, rồi giao từng bé vào từng lớp; buổi chiều lại đón lần lượt. Nếu hai lớp có giờ nhận trẻ khác nhau, hay hai cổng khác nhau, mỗi ngày có thể mất thêm mười lăm đến hai mươi phút chỉ để đi qua lại trong trường.
Trước khi chốt, ba mẹ nên hỏi trường: giờ nhận và trả trẻ của từng lớp, có cổng chung không, có thể gửi bé lớn đến sớm vài phút để kịp đưa bé nhỏ không, và cô có giúp dẫn bé lớn từ khu đón chung về lớp không. Những chi tiết nhỏ này quyết định một buổi sáng nhẹ nhàng hay căng thẳng.
Nếu hai bé học hai nơi, hãy thử chạy đúng lộ trình vào một ngày thường trước khi bé bắt đầu, ghi lại thời gian thật. Và luôn có một người dự phòng, ông bà hay người thân, đã được đăng ký trong danh sách đón ở cả hai trường, để ngày ba mẹ kẹt việc hay ốm không phải hoảng hốt tìm người.
Những chuyện nhỏ về giấy tờ và tiền khi chuyển hai bé
Về giấy tờ, mỗi bé có một bộ hồ sơ riêng, kể cả khi học cùng trường. Ba mẹ nên chuẩn bị hai bìa tách biệt, ghi tên từng bé, để không nộp nhầm sổ tiêm hay phiếu sức khoẻ của bé này cho lớp của bé kia. Chuyện nghe có vẻ khó xảy ra, nhưng khi hai bé cùng họ, tên đệm giống nhau và ba mẹ làm vội trong một buổi, nhầm lẫn rất dễ gặp.
Về tiền, nhiều trường tư thục có chính sách riêng cho gia đình có hai con cùng học. Ba mẹ nên hỏi rõ chính sách đó áp dụng từ khi nào, có cần hai bé học cùng lúc không, và nếu một bé nghỉ thì bé còn lại có bị tính lại không. Ở trường cũ, nếu chuyển lệch hai đợt, hãy tính trước khoản phí của bé còn ở lại, vì một số ưu đãi anh chị em có thể mất khi chỉ còn một bé học.
Về đồ dùng, đánh dấu tên từng bé lên mọi món đồ mang đến trường mới. Ở nhà hai bé dùng chung đồ thì quen, nhưng ở trường, đồ không có tên dễ thất lạc, và bé nhỏ có thể buồn khi thấy anh chị cầm món đồ mà bé nghĩ là của mình.
Giữ công bằng cảm xúc giữa hai bé
Khi chuyển trường cho hai con, người lớn thường dồn sự chú ý vào bé đang khó khăn hơn, hay bé nhỏ hơn. Bé còn lại dễ thấy mình bị bỏ quên, nhất là bé lớn được kỳ vọng "phải ngoan, phải giúp em". Bé lớn cũng đang mất cô, mất bạn, và cần được hỏi han như em.
Một cách đơn giản là dành mỗi tối vài phút riêng với từng bé, hỏi về ngày của bé đó, không để bé này trả lời thay bé kia. Khi kể với cô ở trường mới, cũng nói về từng bé như một người riêng, tránh giới thiệu "đây là em của bé A" khiến bé nhỏ chỉ được nhìn qua anh chị.
Với bé lớn, có thể giao một việc nhỏ có ý nghĩa, như chọn giúp em món đồ mang theo ngày đầu hay dạy em bài hát của trường mới, để bé thấy mình là người đồng hành chứ không chỉ là người phải nhường. Nhưng đừng giao cho bé trách nhiệm dỗ em hay trông em ở trường; đó là việc của cô và của người lớn.
Và tránh so sánh: "Chị con đi học có khóc đâu" là câu nói rất hay buột ra, nhưng làm bé nhỏ thấy mình kém cỏi, còn bé lớn thì thấy mình không được phép buồn. Mỗi bé thích nghi theo cách riêng, theo nhịp riêng. Ở khu Quận 12 cũ của TP.HCM, chương trình Sang Ngang Mầm Non của Global Star School nhận bé chuyển trường ở bốn cơ sở Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp và An Phú Đông, học phí giữ như trường cũ sau khi nhà trường đối chiếu; ba mẹ có thể đến xem lớp và hỏi thẳng cô những điều còn băn khoăn trước khi quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Trường mầm non có ưu tiên nhận anh chị em không?
Nhiều trường tư thục ưu tiên chỗ cho em của bé đang học, nhưng không phải trường nào cũng vậy. Với trường công lập, việc xét tuyển theo hướng dẫn tuyển sinh của địa phương; ba mẹ nên hỏi trực tiếp trường trong năm hiện hành.
Chuyển hai bé cùng lúc có làm cả hai khóc nhiều hơn không?
Không nhất thiết. Có anh chị em ở cùng nơi giúp nhiều bé yên tâm hơn. Nhưng nếu cả hai đều nhạy cảm, ba mẹ sẽ phải dỗ hai bé cùng lúc mỗi sáng, nên cần tính sức của người đưa đón.
Bé lớn sắp vào lớp một có nên chuyển cùng em không?
Nếu chỉ còn vài tháng, nhiều nhà để bé lớn học trọn năm ở trường cũ và chỉ chuyển bé nhỏ, để bé lớn không phải đổi trường hai lần trong một năm. Nếu còn cả năm, chuyển cùng lúc cũng hợp lý.
Hai bé khác trường có ảnh hưởng tình cảm anh chị em không?
Thường là không. Tình cảm anh chị em được xây ở nhà nhiều hơn ở trường. Học khác trường còn giúp mỗi bé có thế giới riêng và có chuyện để kể cho nhau mỗi tối.
Có nên cho bé nhỏ học thử cùng lớp anh chị trước khi chuyển không?
Nếu trường cho phép, một buổi bé nhỏ đến thăm lớp anh chị có thể giúp bé bớt lạ. Nhưng nên để bé nhỏ học thử ở chính lớp của mình, với cô sẽ chăm bé, để bé làm quen đúng người.